مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 23 2 2026 02 20 ʿAlīkhān Nāẓim al-ʿUlūm: A Narcotic Counter-History of a Death حساب علی‌خان و مخدر بی حساب: روایتی دیگر از حیات و ممات علی‌خان ناظم العلوم 305 312 106118 10.22059/jihs.2026.410806.371875 FA حسن امینی پژوهشکده تاریخ علم، دانشگاه تهران Journal Article 2026 02 10 In his article “The Historical Death of ʿAlīkhān Nāẓim al-ʿUlūm and His Mathematics” (published in the journal Mathematical Culture and Thought, 2025), Amir Hossein Asghari portrays the Qajar-era scholar as a tragic figure driven to a “self-chosen death” by the social pressures of his time. Asghari suggests that the fate of ʿAlīkhān’s textbooks is perhaps even more tragic than the man's own demise. This note challenges that narrative, offering a starkly different perspective. Rather than a victim of his time, I present ʿAlīkhān as an individual who possessed immense familial advantages but ultimately succumbed to narcotic addiction. By reframing his death as a result of Opium abuse, I propose a counter-history that strips away the romanticism of his "historical death." امیرحسین اصغری در مقاله‌ی «مرگ تاریخی علیخان ناظم‌العلوم و ریاضیات او» (شمارۀ ۲ سال ۴۴ (پاییز و زمستان ۱۴۰۴) مجلۀ <em>فرهنگ و اندیشۀ ریاضی</em>)، این چهرۀ علمی دورۀ قاجار را قربانی شرایط زمانه می‌داند که در نهایت به «مرگی خودخواسته» تن داده است. او حتی سرنوشت کتاب‌های درسی علیخان را غم‌بارتر از فرجام خود او می‌داند. یادداشت حاضر با به چالش کشیدن این روایت، دیدگاهی کاملاً متفاوت ارائه می‌دهد که علی‌خان ناظم‌العلوم را نباید صرفاً قربانی ساختار دانست؛ بلکه او فردی بود که علیرغم بهره‌مندی از فرصت‌های استثنایی به سبب موقعیت خانوادگی، عمر خود را بر سر سوء مصرف مواد مخدر گذاشت. با بازتعریف مرگ او بر اثر سوءمصرف مخدر، این نوشتار تلاشی است برای مواجهه غیر احساسی با مرگ او. https://jihs.ut.ac.ir/article_106118_93a740676449066f47c3e6f4072c12cc.pdf