مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 24 1 2026 07 17 Representation and Rethinking of Phenomena in the Fifteenth Century: From Alberti Perspective to the Copernican Cosmological Revolution بازنمایی و بازاندیشی پدیدارها در قرن پانزدهم: از پرسپکتیو آلبرتی تا انقلاب کیهان‌شناختی کوپرنیک 253 258 106838 10.22059/jihs.2026.411858.371892 FA محمد علی زمانی فر گروه فلسفۀ علم، دانشگاه صنعتی شریف، رتهران، ایران 0009-0004-4482-2820 Journal Article 2026 04 26 The fifteenth century in the history of Western thought is not merely a period of astronomical transition, but represents a fundamental epistemological rupture in understanding the relationship between “phenomenon” and “truth.” This article examines the premise that the shift from a geocentric to a heliocentric system was rooted in the transformation of the concept of the “visible” and the redefinition of the observer’s position, rather than merely being the product of an accumulation of new observational data. This research demonstrates how the geometrization of sensory perception in the art of perspective (by Alberti) converged with theological critiques regarding the reliability of the senses and the concept of the coincidence of opposites (by Nicholas of Cusa). Furthermore, the critical and methodological roles of Regiomontanus and Toscanelli in fostering a network of intellectual exchange are explored—a network that intertwined the autonomy of mathematics with technical experience. Finally, it explains how Copernicus, drawing upon this intellectual tradition, was able to demonstrate that the phenomenon of a “stationary Earth” was an optical illusion caused by the observer’s location. The article argues that the Scientific Revolution was the direct product of a fifteenth-century conceptual network that elevated mathematics from a computational tool to an ontological language. چکیده<br /><br />سده پانزدهم میلادی در تاریخ اندیشه غرب، صرفاً یک دوره گذار نجومی نیست، بلکه نمایانگر یک گسست معرفت‌شناختی بنیادین در فهم رابطه میان «پدیدار» (Phenomenon) و «حقیقت» (Truth) است. این مقاله به بررسی این فرض می‌پردازد که گذار از نظام زمین‌مرکزی به نظام خورشیدمرکزی، پیش و بیش از آنکه محصول انباشت داده‌های رصدی جدید باشد، ریشه در دگرگونی مفهوم «امر مرئی» و بازتعریف جایگاه «ناظر» داشت. این پژوهش نشان می‌دهد که چگونه هندسی‌سازیِ ادراک حسی در هنر پرسپکتیو (توسط آلبرتی)، با نقدهای الهیاتی بر اعتبار حواس و طرح وحدت اضداد (توسط نیکلاس کوزا) پیوند خورد. در ادامه، نقش انتقادی و روش‌شناختی رگیومونتانوس و توسکانلی در ایجاد شبکه‌ای از تبادلات فکری واکاوی می‌شود؛ شبکه‌ای که خودمختاری ریاضیات را با تجربه فنی درهم آمیخت. سرانجام، تبیین می‌شود که کوپرنیک چگونه با وام‌گیری از این سنت فکری، توانست پدیدارِ «سکون زمین» را به مثابه یک خطای دیدِ ناشی از موقعیت ناظر اثبات کند. این مقاله استدلال می‌کند که انقلاب علمی، محصول مستقیم شبکه‌ای مفهومی در سده پانزدهم بود که ریاضیات را از ابزاری محاسباتی به زبانی هستی‌شناختی ارتقا داد. https://jihs.ut.ac.ir/article_106838_5d876655a5bfe33ff0cc8e0cafb26785.pdf