مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 24 2 2026 09 23 Visual Analysis of the Horse’s Bodily Structure in Islamic Veterinary Manuscripts (from the Early Centuries to the 11th Century AH) بررسی ساختار بصری بدن اسب در نسخ دامپزشکی اسلامی(سده‌های نخستین تا سده ۱۱ هجری) 35 58 108151 10.22059/jihs.2026.415223.371911 FA رعنا محمدزاده دانشجو دکترا رشته تاریخ تطبیقی و تحلیل هنر اسلامی، دانشکدة علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران. 0009-0009-4017-6178 علیرضا طاهری استاد گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکدة علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران. 0000-0001-5798-4037 سارا شهلایی دانشجو دکترا رشته تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکدة علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران. 0009-0007-9603-5716 Journal Article 2026 06 10 Scientific illustration in Islamic manuscripts was not merely a decorative method for embellishing texts; rather, it played a fundamental role in the efficient transmission of knowledge, the clarification of technical concepts, and practical instruction. Among the various subjects illustrated in these works, the anatomy of animals—particularly the horse—occupies a significant position. The present study aims to analyze the methods of anatomical representation of the horse in Islamic veterinary manuscripts (4th to 7th centuries AH) by examining the relationship between these illustrations and the accompanying scientific content. The core question addressed is: How was the anatomy of the horse represented in Islamic veterinary manuscripts, and what were the structural characteristics of these depictions?<br><br><br><br>This research employs a descriptive-analytical methodology, based on a visual and content-based reading of the illustrations and their corresponding texts. The findings indicate that the depiction of the horse in works centered on Baytara (veterinary medicine) is neither purely artistic nor strictly scientific in the modern sense; rather, it is the product of a convergence between empirical knowledge and established traditions of visual representation. In these manuscripts, illustrations functioned as educational and practical tools for understanding animal physiology and treating diseases through the omission of non-essential details, visual simplification, the use of textual annotation, and an emphasis on profile and occasionally dorsal views. Consequently, the anatomical representation of the horse in these texts can be categorized as a form of functional and cognitive representation, wherein the image serves to facilitate the transmission of veterinary knowledge. This study demonstrates that Islamic veterinary manuscripts possess a distinct visual tradition in which the image functions not as a decorative element, but as a crucial complement to the text and a mechanism for the scientific understanding of animal anatomy. در سنت علمی تمدن اسلامی، انتقال دانش تنها به بیان نوشتاری محدود نبود و در بسیاری از حوزه‌ها از ابزارهای بصری برای توضیح و تثبیت مفاهیم استفاده شده است. در میان این حوزه‌ها، متون پزشکی و دامپزشکی از جمله آثاری هستند که در آن‌ها تصویرگری به‌عنوان وسیله‌ای برای فهم ساختار بدن و آموزش عملی اهمیت ویژه‌ای یافت. نسخه‌های بیطاری نیز در همین چارچوب، با بهره‌گیری از تصویر و متن به انتقال دانش مربوط به شناخت و درمان حیوانات می‌پرداختند. تصویرگری علمی در نسخه‌های اسلامی صرفا روشی برای زیباسازی متن نبود، بلکه نقشی اساسی در انتقال بهتر دانش، تبیین مفاهیم تخصصی و آموزش عملی ایفا می‌کرد. در میان موضوعات گوناگون مصور در این آثار، بدن حیوانات و به‌ویژه اسب، جایگاهی ویژه دارد. <br><br>پژوهش حاضر، با هدف واکاوی ساختار بصری شیوه تشریح‌نگاری بدن اسب در نسخ دامپزشکی اسلامی (سده های نخستین اسلامی تا ۱۱ هجری) به بررسی نسبت میان تصویر و مطالب علمی پرداخته است. <br><br>پرسش این است که تشریح‌نگاری اسب در نسخ دامپزشکی اسلامی به چه شیوه‌ای و با کدامین ویژگی‌های[R2.1] بصری صورت گرفته است؟ <br><br>روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر خوانش بصری و محتوایی تصاویر و متن‌های همراه آن‌ها صورت گرفته است.<br><br>یافته‌ها نشان می‌دهد که تصویر اسب در آثاری یا محوریت دامپزشکی یا همان بیطاری، نه صرفاً ماهیتی هنری دارد و نه کاملا علمی تلقی می‌شود، بلکه حاصل هم‌نشینی دانش تجربی و سنت‌های بیان تصویری است. در این نسخ، تصاویر با حذف جزئیات غیرضروری، ساده‌سازی بصری، نشانه‌گذاری نوشتاری و تأکید بر نماهای نیم‌رخ و گاه فوقانی، به‌منزله ابزاری آموزشی و کاربردی برای شناخت ساختار بدن و درمان بیماری‌ها عمل می‌کردند. بدین‌ترتیب، تصویرگری اسب در این متون را می‌توان نوعی بازنمایی کارکردی و شناختی دانست که در آن تصویر در خدمت انتقال دانش دامپزشکی قرار گرفته است. این پژوهش نشان می‌دهد که نسخ دامپزشکی اسلامی واجد سنتی تصویری هستند که در آن، تصویر نه عنصر تزئینی بلکه مکمل متن و ابزار فهم علمی بدن حیوانات است. https://jihs.ut.ac.ir/article_108151_9538a766f5f08b6cbf9a9ddfb0891929.pdf