دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 11 1 2013 03 21 The place of Rāzī’s Treatise on Substiute Drugs in the Pharmacological and Pharmaceutical Tradition of the Islamic Period جایگاه رسالۀ ابدال الأدویۀ رازی در سنت داروشناسی و داروسازی دورۀ اسلامی 75 121 54690 FA یونس کرامتی استادیار، پژوهشکدۀ تاریخ علم، دانشگاه تهران 0000-0001-9587-3282 Journal Article 2014 12 06 سابقۀ توجه پزشکان و داروشناسان به اِبدال(جایگزینی) یک داروی ساده با دارویی دیگر دست کم به سدۀ یکم میلادی و اشارات پراکندۀ دیوسکوریدس در ماتریا مدیکا (در متون دورۀ اسلامی: هیولی الطب یا الحشائش) بازمی‌گردد. اما کهن‌ترین سیاهه‌ای که از داروهای قابل جایگزینی با یکدیگر به دست آمده، فصل بیست و پنجم از کُنّاش پاولوس آیگینایی (بولس اجانیطی) است که در میانۀ سده هفتم میلادی و بر اساس دیدگاه‌های جالینوس (129- ح216م) پدید آمده است. گویا پزشکان دورۀ اسلامی توجه بیشتری به موضوع ابدال ادویه داشته‌اند و تک‌نگاری‌هایی نیز در این باره نوشتند. از این میان روایتی عربی منسوب به داروشناسی به نام بدیغورس و رسالۀ ابدال رازی تأثیری چشمگیر بر تقریباً همۀ آثار داروشناسی دورۀ اسلامی، از اواخر سدۀ 3 تا سدۀ 12ق داشته‌اند و البته رسالۀ رازی به نوبۀ خود سخت تحت تأثیر رسالۀ بدیغورس بوده است. اهمیت ذاتی و تاریخی این رساله، ضرورت پرداختن به جایگاه این رساله در سنت داروشناسی و داروسازی دورۀ اسلامی را آشکار می‌سازد سابقۀ توجه پزشکان و داروشناسان به اِبدال (جایگزینی) داروهای ساده با داروهای دیگر دست کم به سدۀ یکم میلادی و اشارات پراکندۀ دیوسکوریدس در ماتریا مدیکا (در متون دورۀ اسلامی: هیولی الطب یا الحشائش) بازمی‌گردد. اما کهن‌ترین سیاهه‌ای که از داروهای قابل جایگزینی با یکدیگر به دست آمده، فصل بیست و پنجم از مقالۀ هفتم کُنّاش پاولوس آیگینایی (بولس اجانیطی) است که در میانۀ سده هفتم میلادی و بر اساس دیدگاه‌های جالینوس (129- ح216م) پدید آمده است. گویا پزشکان دورۀ اسلامی توجه بیشتری به موضوع ابدال ادویه داشته‌اند و تک‌نگاری‌هایی نیز در این باره نوشتند. در این مقاله نشان داده می‌شود که از میان این آثار، روایتی عربی از متنی منسوب به داروشناسی به نام بدیغورس و رسالۀ ابدال رازی تأثیری چشمگیر بر تقریباً همۀ آثار داروشناسی دورۀ اسلامی، تا سدۀ 12ق، داشته‌اند و البته رسالۀ رازی به نوبۀ خود سخت تحت تأثیر رسالۀ بدیغورس بوده است. https://jihs.ut.ac.ir/article_54690_7f4eb722836304472edd4cfc032bcece.pdf