مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 13 1 2015 05 22 Ghīyāth al-Dīn Manṣūr Dashtakī’s Al-Safīr fī al-Hayʾa: an Abridged Treatise in “Hayʾa” of Safavid Period السفیر فی الهیئةِ غیاث الدین منصور دشتکی: خلاصه‌ای از هیئت بطلمیوسی و اشکالات آن در عهد صفوی 115 131 66068 10.22059/jihs.2018.236084.371401 FA امیرمحمد گمینی عضو هیئت علمی پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران 0000-0002-6919-4814 فاطمه کیقبادی کارشناس امور پژوهشی Journal Article 2017 06 20 Al-Safīr fī al-Hayʾa is a short treatises in “Hayʾa” written in 1500 A.D. /906 AH, by Ghīyāth al-Dīn Manṣūr Dashtakī, a great scholar of Safavid period. It is important to study this treatise because in the first place, it is one of the latest “Hayʾa” books written after many other books in this subject. In the second place, it is written in the period usually considered as the period of decline of Islamic science. And finally, unlike other short “Hayʾa” books, it includes a discussion of the difficulties of Ptolemaic planetary models, with some hints to the author’s or the other scholars’ solutions. This paper studies Dashtaki’s scientific character and introduces Al-Safīr fī al-Hayʾa with a descriptive - analytical approach. A study of its contents shows that this treatise is a standard, brief, and instructional textbook based on Ptolemaic planetary models. The distinctive feature of this book is its presentation of the difficulties of Ptolemaic planetary models and the history of their solutions, apparently to persuade the scholars to study Dashtaki’s other advanced works on “Hayʾa” and getting to know his solutions رسالۀ السفیر فی الهیئة از جمله رساله‌های مختصر هیئت است که غیاث‌الدین منصور دشتکی، دانشمند بزرگ دورۀ صفوی، آن را در سال 906ق تألیف کرده است. بررسی آن از چند منظر اهمیت دارد: اول، این رساله از جمله آخرین کتاب‌هایی است که در ادامۀ سنت هیئت‌نگاری در دورۀ اسلامی نوشته شده است. دوم، این رساله در دوره‌ای تألیف شده که ازآن به دورۀ افول علم اسلامی تعبیر می‌شود. سوم، در این کتاب، بر خلاف رویۀ کتاب‌های مختصر هیئت، به اشکالات الگوهای بطلمیوسی و راه‌حل‌های دیگران و دشتکی اشاره شده است. مقالۀ حاضر به بررسی شخصیت علمی دشتکی و معرفی رسالۀ السفیر فی الهیئة می‌پردازد. بررسی محتوای این رساله نشان می‌دهد که آن یک کتاب هیئت استاندارد، مختصر، مبتنی بر هیئت بطلمیوسی و درسنامه‌ای است که برای آموزش همگانی نجوم نوشته شده بود. ویژگی مهم آن بیان اشکالات نجوم بطلمیوسی و تاریخچۀ حلّ آنها است که ظاهراً برای تشویق خواننده به خواندن آثار پیشرفته‌تر دشتکی و آشنایی با راه‌حل‌های او بوده است. https://jihs.ut.ac.ir/article_66068_70f3d0c806f885844bce94603ccb8019.pdf