دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 The European Naturalists and the Commercial Network of Plant Resources in the 16th AD/10th AH Century طبیعی‌دان‌های اروپایی و شبکۀ تجارت منابع گیاهی شرق مدیترانه و اقیانوس هند در قرن 16م/10ق 1 32 77817 10.22059/jihs.2020.294730.371531 FA اشکان اولی پوریان باستان شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران Journal Article 2019 12 25 The formation of international trade network and the development of direct political relationship between the European and Asian nations in the 16th centuries was one of the main reasons for increase in cultural and scientific interaction in this period. One of the most important parts of this interaction was the exchange of knowledge about natural resources, especially the local flora. This article, by introducing the natural historians who wrote about the Indian Ocean flora, tries to clarify the fundamental aspects of this scientific interaction. Based on this premise, this article introduces two groups of scholars: those who directly took part in this scientific intercourse and those who use the data which were transferred to the Europe. Through commercial networks. This study demonstrates that the more correct description of the flora and also discovering the new species led to the gradual decline of the Classic and Muslim’s natural history’s influence on the botanical knowledge of 16th and 17th centuries. در قرن 16م/10ق، گسترش خطوط تجاری و پدیدآیی ارتباط مستقیم سیاسی و تجاری میان کشورهای اروپایی و سرزمین‌های آسیایی، سبب افزایش تعاملات فرهنگی و بده بستان میان نظام‌های مختلف دانشِ آسیایی و اروپایی شد. یکی از وجوه مهم این تعامل فرهنگی را می‌توان در انتقال دانش در باب مواد طبیعی، به‌ویژه گونه‌های گیاهی، بین علمای محلی و اطبا/گیاه‌شناسان اروپایی مشاهده کرد. این مقاله، با معرفی سلسلۀ گیاه‌شناسان اروپایی قرن 16م که به دانش طبیعی در بارۀ اقیانوس هند پرداخته‌اند، سعی در روشن کردن وجوه اصلی این بده بستان علمی دارد. بر این اساس، دو دستۀ اصلی مؤلفان معرفی شده‌اند: آن‌ها که با حضور در محیط اقیانوس هند به‌واسطۀ شبکۀ تجاری سیاسی پرتغال که در این قرن در منطقه غالب بود، دسترسی مستقیم به منابع گیاهی داشتند و مؤلفانی که در اروپا و به‌واسطۀ داده‌های منتقل شده از طریق شبکه‌های تجاری به انتشار اطلاعات طبیعت‌شناسانه از آسیا می‌پرداختند. این نوشته نشان می‌دهد که چگونه در قرن 16م، با افزایش اطلاعات مستقیم از گونه‌های گیاهی محلی، دوره‌ای انتقالی در دانش گیاه‌شناسی بود که در آن از تأثیر دانش علمای قدیم، به‌ویژه اطبای مسلمان کاسته شد. امری که هم حاصل کسب اطلاعات دقیق‌تر از گونه‌های گیاهی بود و هم شناسایی بسیاری از گونه‌های دیگری که علمای قدیم معرفی نکرده بودند.

https://jihs.ut.ac.ir/article_77817_5205a74a401c2ef36ef669bbe068f931.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 Athīr al-Dīn Abharī’s Risāla fī al-Hayʾa: Text and Survey رسالة فی الهیئة نوشتۀ اثیرالدین ابهری: متن و تحقیق 33 80 77818 10.22059/jihs.2020.309724.371591 FA زهرا توکل دانشگاه تهران امیرمحمد گمینی عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه تهران 0000-0002-6919-4814 Journal Article 2020 09 09 Athīr al-Dīn Mufaḍḍal ibn ‘Umar Abharī, an astronomer, philosopher and mathematician (13th century) wrote many masterpieces in different domains as well as Hay’a or theoretical astronomy. There exists a manuscript including a set of there treatise under the title Thalāth Rasā’il. The first member of the set is Risāla fī al-Hay’a, an edition of which is presented here acconding to the only extant manuscript. This treatise could be categorise as an abridged hay’a book. The author presents a summary of theoretical Ptolemaic astronomy whithout argumentation. The text is followed by a commentary of the text and a biography of the author. اثیرالدین مفَضّل بن عُمر ابهری منجم ، فیلسوف و ریاضی‌دان قرن هفتم هجری، دارای آثار فراوان در حوزه‌های مختلف علوم و به‌ویژه هیئت است. از جملۀ این آثار مجموعه‌ای است مشتمل بر سه رساله در هیئت و نجوم که در نسخه‌شناسی‌ها با نام ثلاث رسائل شناسانده شده است. در این نوشتار رسالة فی الهیئة، اولین رساله از مجموعۀ ثلاث رسائل بر پایۀ تک نسخۀ موجود از این مجموعه تصحیح شده است. این رساله از جمله آثار مختصر هیئت محسوب می‌َشود و کمتر نامی از آن در میان دیگر آثار مشابه دیده می‌شود. مؤلف در این رساله تلاش کرده است تا خلاصه‌ای از مطالب علم هیئت را بدون داشتن رویکرد انتقادی نسبت به سنت بطلمیوسی ارائه دهد.

https://jihs.ut.ac.ir/article_77818_de656a667d8efcd31f7a8dbb4f6ba7ec.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 The Strong Argument for not Permitting Intercalary in Zoroastrianism (The legend of repeating every 120 years a month in Zoroastrian calendar) ادلۀ قویه بر عدم جواز کبیسه در شریعت زردشتیه (افسانۀ تکرار هر 120 سال یک ماه در تقویم زردشتی) 81 96 77819 10.22059/jihs.2020.299798.371550 FA حمیدرضا دالوند گروه زبانهای باستان، پژوهشکده زبان شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Journal Article 2020 03 22 One of the most important and interesting topics in the field of Iranology and Iranian Studies is the calendar that has emerged from the beginning of the eighteenth century a considerable literature around it. There was much discussion about the Iranian calendar, and such topic as: The origins of the calendar and its impact accepting from the Egyptian calendar, as well as the developments and reforms that the Iranian calendar has undergone since the Achaemenid times until today; many times have been studied and researched from various angles. One of the most important discussions of the Iranian calendar was the existence or absence of a intercalation in it, as well as how to leap into it. To now, various opinions have been offered. And they often point to the existence of two years: a fixed year and rotation year in Iran and the process of one month leap in every 120 to 116 years. The present article is going to look at the subject of intercalary in the Iranian calendar with a different understanding of the concept of wihēzag in Iranian calendar. از جمله موضوعات بسیار مهم و جذاب در پهنۀ ایران‌شناسی و مطالعات ایرانی، گاهشماری است که از آغاز سدۀ هجدهم میلادی تا کنون ادبیات چشمگیری پیرامون آن پدیدآمده است. بحث در بارۀ ابعاد موضوع گسترش یافت و مقولاتی چون: منشأ تقویم و تأثیرپذیری آن از تقویم مصری، همچنین تحولات و اصلاحاتی که گاهشمار ایرانی از روزگار هخامنشی تا به امروز از سرگذرانده است، بارها بررسی و از زوایای گوناگون پژوهش شده‌اند. یکی از بحث‌های مهم تقویم ایرانی، وجود یا عدم وجود کبیسه در آن و نیز چگونگی کبیسه گرفتن ایرانیان بوده است. تا به امروز نظرات مختلفی در این باره ارائه شده است و اغلب به وجود دو سال شمار ثابت و سیار در ایران و وجود فرایند کبیسه‌گیری هر 116- 120 سال یک ماه، اشاره کرده‌اند. گفتار پیش رو بر آن است تا با برداشتی متفاوت از مفهوم بهیزک در گاهشمار ایرانی، از نگاهی دیگر به موضوع کبیسه‌گیری در گاهشمار ایرانی بپردازد.

https://jihs.ut.ac.ir/article_77819_2665b4ccce34e0122f078d6b28183b5f.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 Analytical Study of the Niello Art in the Seljuk Metalwork and its Usage to the Development of the Contemporary Art مطالعۀ تحلیلی هنر سیاه‌قلم در فلزکاری دورۀ سلجوقی و کاربست آن در گسترش هنر دورۀ معاصر 97 130 77820 10.22059/jihs.2020.299488.371547 FA سحر ذکاوت دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، رشته‌ی هنر اسلامی، گرایش کتابت و نگارگری، دانشگاه شاهد تهران. 0000-0001-7488-6527 خشایار قاضی‌زاده استادیار، دکترای تخصصی پژوهش هنر، گروه هنر، دانشگاه شاهد تهران 0000000208811671 Journal Article 2020 03 14 Niello is a decorative technique on the engraving surface of silver and gold metal and that usually use to create contrast and look good of engraving motifs on metal surface. The Niello has a very long history and the first examples in Iran have been seen in the metal works of the Sassanid period and the culmination of this art was during the Seljuk period. Also the Niello technique done Among Iran different Native tribes with different religions. Despite the fact that there are differences in the implementation of the Niello technique among Muslims, Armenians and the Ahwaz Mandaean, the rich history of this art can create the conditions for innovation between each of these tribes.The importance of this subject has created the necessity that be done this research look for identify of the Niello art properties in the Seljuk metalwork and how to use it to contemporary metalwork art deployment. Also library and documentary information have been studied with a descriptive-analytical approach. The present research looks for the answer these questions: 1- how was implemented the Niello technique in the Seljuk period? 2- How can use the Seljuk decorative technique in the contemporary metalwork art? The results of the research show that the usage of Iran metal art techniques and decorative motifs of ancient period arts with innovation and creativity and usage of technology can be can expand Niello art among Muslim tribes and non-Muslims, especially the Armenian and Mandaean tribes. سیاه‌قلم یا اسود سرب، آلیاژی از ترکیب نقره، مس و سرب آمیخته با گوگرد است که بر سطح فلزات نقره و طلا کاربرد داشته که با کنده‌کاری یا حکاکی سطح فلز پایه، و با اعمال حرارتْ آلیاژ بر سطح آن تثبیت شده و به صورت طراحی سیاه‌رنگی بر سطح براق فلز پایه نمایان می‌شود. اوج این هنر در دورۀ سلجوقیان بوده است. با توجه به کاربست شیوۀ سیاه‌قلم در میان مسلمانان، ارامنه و صابئین؛ وجود پیشینۀ غنی این هنر می‌تواند در هر یک از این اقوام زمینه‌ای از ابتکار و نوآوری را ایجاد کند. پژوهش پیش‌رو درصدد شناسایی ویژگی‌های هنر سیاه‌قلم دورۀ سلجوقی و کاربست آن در گسترش هنر فلزکاری معاصر انجام شده است. اطلاعات کتابخانه‌ای و داده‌های اسنادی با رویکرد توصیفی-تحلیلی بررسی شده‌اند و پژوهش حاضر در پی پاسخ‌گویی به سؤالات زیر است: 1- شیوۀ تزیینی سیاه‌قلم در دورۀ سلجوقی چگونه اجرا می‌شده است؟ 2- چگونه می‌توان شیوۀ تزیینی سیاه‌قلم دورۀ سلجوقی را در هنر فلزکاری معاصر به‌کار برد؟ نتایج پژوهش نشان می‌دهد الهام‌گیری و کاربست شیوه‌های هنری میراث تاریخی ایرانی در عین نوآوری و خلاقیت و به‌کارگیری تکنولوژی روز می‌تواند در گسترش این هنر فلزکاری در بین اقوام ایرانی اعم از مسلمان و غیرمسلمان مؤثر واقع شود.

https://jihs.ut.ac.ir/article_77820_297e303202465b99475ee1b8657bd202.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 Fictional models and metaphorical models: a critical view on fictionalism about scientific models مدل‌های داستانی و مدل‌های استعاری: نگاهی انتقادی به داستان‌انگاری مدل‌های علمی 131 152 77925 10.22059/jihs.2020.77925 FA حسین شیخ رضایی استادیار، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران Journal Article 2020 09 24 Fictionalism about scientific models is a philosophical approach according to which many important questions about the nature and function of models can be answered by taking models as fiction, without any ontological commitments to models. In this approach, fiction is a technical term denotes on a particular kind of imagination in which the participant due to the presence of prop is engaged in the pretence action: she takes some false statements as true and participates in the constructed fictional world. In this paper, after elaborating Walton's account of fiction and make-believe games and his aim to cover metaphors by the same mechanism of pretence, and by focusing on Camp's criticisms and her point to distinguish metaphorical imaginations from fictional ones, we will reach the conclusion that Walton's account is not appropriate to cover metaphors. Next, we will consider Frigg's use of Walton's account to analyse scientific models. It will argued that Frigg's framework is inadequate to cover metaphorical models, which in parallel with fictional ones play a crucial role in science. داستان‌انگاری مدل‌های علمی رویکردی فلسفی است که طبق آن دستۀ مهمی از پرسش‌های فلسفی ناظر به مدل‌ها (مانند چیستی ماهیت مدل، چرایی وجود احکام صادق و کاذب در مدل‌های علمی و چگونگی دسترسی معرفتی به حقایقی تازه در بارۀ جهان از راه به‌کارگیری مدل‌های علمی) از طریق «داستان» انگاشتن مدل‌ها پاسخ می‌یابد، بدون اینکه تعهدی هستی‌شناختی به وجود مدل‌ها وجود داشته باشد. در این رویکرد فلسفی، «داستان» در معنایی خاص به کار می‌رود و مشتمل بر نوع خاصی از تخیل است که در آن مشارکت‌کننده به دلیل حضور چیزی که «اسباب‌صحنه» نامیده می‌شود در کنش «وانمود» کردن وارد می‌شود: او برخی احکام کاذب را صادق می‌انگارد و در جهان داستانی ساخته‌شده مشارکت می‌کند. در این نوشته، پس از تشریح نگاه کندل والتون به مقولۀ داستان و بازی‌های وانمودی و تلاش او برای تبیین «استعاره» در همین چهارچوب، با بررسی نقدهای الیزابت کمپ به این نتیجه خواهیم رسید که چهارچوب پیشنهادی والتون برای تشریح و تبیین دستۀ خاصی از داستان‌ها و بازی‌ها، یعنی داستان‌ها و بازی‌های استعاری، کفایت لازم را ندارد. آنگاه استفادۀ کسانی مانند رومن فریگ از چهارچوب نظری والتون برای تحلیل مدل‌های علمی را بررسی می‌کنیم و خواهیم دید که ضعف چهارچوب مفهومی والتون در تشریح استعاره عیناً خود را در نظام مفهومی فریگ نیز نشان می‌دهد و این الگو از عهدۀ تبیین مدل‌های استعاری برنمی‌آید.

https://jihs.ut.ac.ir/article_77925_aec20c4714808c8e036a902f8a79b741.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 A History of Conversion and Contraposition in Islamic Logic تاریخ قاعدۀ عکس در منطق دورۀ اسلامی 153 172 77926 10.22059/jihs.2020.309697.371590 FA مهدی عظیمی گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه تهران Journal Article 2020 09 09 “Aks” is a name applicable both on Conversion and Contraposition. The purpose of this article is to draw the historical perspective of the two logical rules, aiming to achieve a small part of big puzzle of the ‘History of Islamic Logic’. Limiting itself to the history and geography of Islamic World, the article traces the line of development, immediately after Aristotle, in Farabi and Ibn Sina; then follows it in Baghdadi, Suhrawardi, Fakhr al-Din Razi, Kashi, Bamiyani, Khunaji, Urmawi, Abhari, Tusi, Katibi, Hilli, and finally, Qutb al-Din Razi. After Qutb, Islamic logic catches stagnation and even declines. Therefore, we cannot expect any innovation from the later logicians, not only in conversion and contraposition, but also in other logical topics «عکس» نام یکی از قواعد منطق ارسطویی است که به‌اشتراک بر عکس مستوی و عکس نقیض اطلاق می‌شود. هدف از مقالۀ پیش‌رو ترسیم هندسۀ تاریخی این دو قاعده است، تا از این رهگذر قطعه‌ای کوچک از جورچین بزرگ «تاریخ منطق دورۀ اسلامی» به‌دست آید. به همین سبب، مطالعۀ کنونی، با کرانمندسازی خود به تاریخ و جغرافیای جهان اسلام، خط سیر تحوّلات را بلافاصله پس‌ از ارسطو، در فارابی و ابن‌سینا پی می‌گیرد؛ آن را در ابوالبرکات بغدادی، شهاب‌الدین سهروردی، فخرالدین رازی، زین‌الدین کَشّی، افضل‌الدین بامیانی، افضل‌الدین خونَجی، سراج‌الدین ارموی، اثیرالدین ابهری، نصیرالدین طوسی، نجم‌الدین کاتبی، و جمال‌الدین حلّی دنبال می‌کند؛ و در قطب‌الدین رازی به فرجام می‌برد. پس‌از قطب‌الدین، منطق دورۀ اسلامی دچار ایستایی می‌شود و در قرن‌های بعدی حتّی افت می‌کند. از این‌ رو نه تنها در مبحث عکس، بلکه در دیگر مباحث منطقی نیز نمی‌توان نوآوری مهمی را از منطق‌دانان بعدی چشم داشت.

https://jihs.ut.ac.ir/article_77926_54769367ff35c5c3534256442ed753ce.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 Zosimus Kerotaksis and Aristotle Mixis; the Concepts for Understanding Metal Transmutation in Alchemical Traditions کروتاکسیس زوسیموسی و میکسیس ارسطویی؛ مفاهیمی برای فهم امکان تبدل فلزات به یکدیگر در سنت‏های کیمیاگری 173 192 77927 10.22059/jihs.2020.296042.371536 FA امین متولیان پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Journal Article 2020 01 17 Metal transmutation is one of principal concept in Greco-Egypt alchemy. Based on this concept, alchemical theory had raised and practical process operated. There are various meanings of transmutation that shape various practical process. Since 1990, these meanings understood in artificial alchemy framework until new results from recent historiography of alchemy turned to new scope: Aristotle natural philosophy. Studying of Alchemical source of Scientific or philosophical theories in Early Modern Europe result this turning. By focusing on “mixis”, Aristotle presented new framework for understanding metal transmutation in alchemical traditions. «تبدل» فلزات از اساسی‏ترین مفاهیم در سنت‏های کیمیای صناعی یونانی و مصری است. برپایۀ همین مفهوم است که نظریات کیمیایی در هر سنت، مطرح شده و تدابیر و فرآیندهای عملی نیز اجرا می‏شوند. تعاریف مختلفی از این مفهوم در طول تاریخ کیمیا، ارائه شده که طبعاً، متناظر با آن، روش‏های عملی گوناگونی نیز به‏کار گرفته شده است. در بیشتر متون کیمیایی تا دهۀ 90 میلادی، این مفهوم در چارچوب سنت کیمیای صناعی فهم و بررسی می‏شد اما با نتایجی که از تاریخ‏نگاری جدیدتر کیمیا به‏دست آمد، نگاه محققان و مورخان کیمیا، به سمت و سویی دیگر هم چرخید: طبیعیات ارسطو. این چرخش در نگاه، محصول بازخوانی ریشه‏های کیمیایی نظریات علمی یا فلسفی بود که در اوائل اروپای بعداز رنسانس، به‏ویژه در قرن هفدهم، طرح شده بود. ارسطو بواسطه تامل در مفهوم «میکسیس»، چارچوبی جدید را درمی‏اندازد که محملی است برای فهم امکان‏پذیری تبدل فلزات به یکدیگر در سنت‏های کیمیایی

https://jihs.ut.ac.ir/article_77927_15d745e36c9d6d2bbadc0d990385ce87.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 The Authority of Science, Responsibility of the Scientist اقتدار علم، مسؤولیت دانشمند 193 216 77928 10.22059/jihs.2020.301680.371556 FA میثم محمدامینی پژوهشکده مطالعات بنیادین علم و فناوری، دانشگاه شهید بهشتی Journal Article 2020 04 26 The authority of science in society and public policy has been rapidly increasing, since the rise of empirical science in 17th century. Today, all over the world, even in less developed countries, the institution of science and scientists have considerable authority in shaping public policy. This has raised concerns, especially in democratic societies, over the responsibilities of science and scientists. Does this increasing authority bring new responsibilities for science or not? In this paper, after a brief review of the developments that led to the science having such authority in modern societies, we will discuss the sociological sources of authority and the distinction of theoretical and practical authority. It will be argued that only the theoretical authority of science can be legitimate, and according practical authority to science is unjustified. This theoretical authority, therefore, should not bring any new responsibility for the scientist. Because it is unfair, incompatible with democratic standards, and moreover, an obstacle in the way scientist which detains the progress of science and deviates its course. اعتبار و اقتدار علم تجربی در عرصۀ اجتماع و سیاستگذاری عمومی، از بدو پیدایش آن در قرن هفدهم، با روندی شتابان در حال افزایش بوده است. امروز در سراسر جهان، حتی در کشورهای نه‌چندان توسعه‌یافته، نهاد علم و دانشمندان در شکل‌دهی سیاست‌های حوزۀ عمومی اقتدار قابل‌توجهی دارند. این مسأله نگرانی‌هایی را، به‌ویژه در نظام‌های دموکراتیک، در بارۀ مسؤولیت‌های علم و دانشمندان پدید آورده است. آیا این اقتدار روزافزون مسؤولیت‌های تازه‌ای هم برای علم به همراه دارد یا خیر؟ در این مقاله، پس از مرور مختصری بر سیر تحولاتی که سبب شد نهاد علم در جوامع امروزی از چنین اقتدار و اعتباری برخوردار باشد، در بارۀ منشأ جامعه‌شناختی اقتدار و سپس تمایز میان اقتدار نظری و عملی بحث خواهیم کرد. از این ادعا دفاع خواهد شد که تنها اقتدار نظری علم می‌تواند مشروع و معقول باشد، و قائل شدن اقتدار عملی برای علم موجه نیست. چنین اقتداری مسؤولیت تازه‌ای برای دانشمند به همراه نباید داشته باشد. زیرا منصفانه نیست، با معیارها دموکراتیک سازگاری ندارد، و همچنین دانشمند را از تمرکز بر زمینۀ تخصص خود بازمی‌دارد و پیشرفت علم را کُند و مسیر آن را منحرف می‌کند.

https://jihs.ut.ac.ir/article_77928_a3105686a8397c20fce21578ba18b668.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 Risāla fī al-Ḥisāb: Ḥasan al-Makkī’s Treatise on Arithmetic of Inheritance which Ascribed to ʿAllāma Ḥillī رسالة فی الحساب رساله‌ای در حساب الفرائض از حسن المکی منسوب به علامه حلی 217 258 77929 10.22059/jihs.2020.307615.371583 FA محمد جواد محمد حسینی پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران Journal Article 2020 08 04 The jurisprudence in Islamic civilization is related to mathematics by employing the arithmetic needed for the solution of the inheritance problems. This issue is mainly discussed as a section titled "Book of Inheritance" (Kitāb al-Farāʾiḍ or Kitāb al-Mīrāṯ) in the standard jurisprudential Books, but there are also some independent treatises on the subject. In this paper, we have edited and commented on of these independent treatises, titled Risālat fī al-Ḥisāb, which is wrongly attributed to Jamāl ad-Dīn al-Ḥasan bin Yūsuf bin ʿAli bin al-Muṭahhar al-Ḥillī, also known as al-Allamah al-Ḥillī. The two manuscripts of this treatise are the manuscript number 1148/2 in Astan Qods Library and the manuscript number 393/11 in Fazil Khansari Library. In this paper, this attribution is rejected based on three evidence: firstly, the title of the treatise is not mentioned among the two major lists of Allamah al-Ḥillī's works; secondly the jurisprudential content of the treatise attributes to Sunni jurisprudence, hence it could not be of Allamah al-Ḥillī, one of the prominent Shiite scholars. Thirdly, the name of the author is already mentioned in the text as Ḥasan al-Makkī and Allamah al-Ḥillī is not known by this name. It is possible that Hassan ibn Muḥammad, known as Qāzī Ḥasan al-Makkī (11/17 century), is the author of the treatise. The treatise begins with a basic introduction to arithmetic and then continues with jurisprudential subjects and rules. The main problem this knowledge is known as "the arithmetic of inheritance" is to calculate the shares of all heirs only in integer numbers, this process is called "Taṣḥīḥ". Each section of the treatise is ended with some examples. In this paper also we have studied the life of the 393/11 in Fazil Khansari Library's scribe, ʿlī Qolī ībn Himmat ʿlī Sarābī, on the basis of the evidence he had provided himself in the colophons of the treatises. یکی از پیوندهای ریاضیات با فقه، «حساب الفرائض» است. این موضوع عمدتاً در کتاب‌های مفصل فقهی و در بخش «کتاب الفرائض» یا «کتاب المیراث» می‌آید؛ اما تک‌نگاری‌هایی نیز در این زمینه تألیف شده است. هدف از این مقاله تحقیق و برررسی یکی از این تک‌نگاری‌هاست. این تک‌نگاری رساله‌ای منسوب به علامۀ حلی و با موضوع حساب الفرائض است. این انتساب مبتنی بر تصریح کاتب در ابتدای نسخۀ مذکور است. در این مقاله این انتساب به دو دلیل مردود قلمداد می‌شود: اولاً در میان دو فهرستی که علامۀ حلی از آثار خود نگاشته‌است، نامی از این کتاب نیامده است و ثانیاً پس از مطالعۀ متن این رساله، مشخص است که این اثر در حوزۀ فقه اهل سنت تحریر شده است و نه فقه شیعی. علاوه بر دو دلیل فوق باید در نظر داشت که در انتهای رساله مؤلف خود را به نام «حسن المکی» معرفی کرده‌است و علامۀ حلی به این نام مشهور نیست. محتمل است که حسن بن محمد، مشهور به قاضی حسن المکی، مؤلف رسالة فی الحساب باشد و در صورت صحت این احتمال، چنین شخصی در قرن یازدهم هجری می‌زیسته‌است و ظاهراً از دانش‌های نجومی نیز برخوردار بوده‌است. عمدۀ رساله در بارۀ روش «تصحیح» میراث است که موضوع اصلی حساب الفرائض است. مؤلف در ابتدای کتاب مقدماتی ابتدایی از علم حساب را آموزش داده و سپس وارد موضوعات فقهی شده است. او ضمن تعریف اصطلاح «رد» قواعد کلی در باب تصحیح مسائل رد را آموزش می‌دهد و سپس در بخش‌های بعد با بیان سهم ذوی الارحام، جد و گمشدگان، قواعد تصحیح مسائل هر یک از این موارد را آموزش داده و در انتها، هر بخش را با ارائۀ مثالی به ‌پایان می‌برد.

https://jihs.ut.ac.ir/article_77929_29affcbdb1497451e5581c1a516ac2f7.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 The History of Lapis Lazuli and the Role of Chemistry in Discovering its Reality تاریخچۀ سنگ لاجورد و نقش علم شیمی در کشف حقایق آن 259 279 77930 10.22059/jihs.2020.289754.371520 FA آندیا نعمتی گروه علوم پایه، پژوهشکده دانشنامه نگاری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران 0000-0002-1805-1899 Journal Article 2019 09 28 Lapis lazuli, a stone named that extracted in the Iranian plateau. The main source of Lapis lazuli is Sar-I Sang mines in Badakhshan province in northeast Afghanistan. The stone is dark blue with golden pyrithic spots and a semi-precious stone known in the ancient Persia and is one of the Persian exportation to the world. Many Iranian scholars, including Abu Reyhan Biruni, Ibn Sina, Khaje Nasiral-din Tusi, Johari Neishabouri, etc., have mentioned many of the characteristics of this stone and their healing properties. Iranian artists in the middle age and the renaissance European artists used the stone as a lagoon color (blue indigo) in their paintings. Today, the stone is used to make semi-precious gems, decorative items, paintings, and artistic works and energy therapies. This stone can be studied using modern characterization methods in chemistry. Chemists using FTIR, XRD, SEM, EDS, SR, PIXE methods and combination of them, can determine the structure, source, age, morphology, impurity, composition and history of lapis lazuli سنگ لاجورد (Lapis lazuli) نام سنگی است که در فلات ایران استخراج می‌شود. خاستگاه اصلی سنگ لاجورد،‌ معادن سرسنگ در سرزمین بدخشان در شمالی‌ترین بخش افغانستان است. این سنگ به رنگ آبی تیره همراه با لکه‌های طلایی پیریت است و از سنگ‌های نیمه‌قیمتی و شناخته شده در عهد ایران باستان و یکی از کالاهای تجاری ایرانیان بود. دانشمندان ایرانی از جمله ابوریحان بیرونی، ابن سینا، خواجه نصیرالدین طوسی، جوهری نیشابوری و غیره در مورد خصوصیات این سنگ و خواص درمانی آن مطالب بسیاری آورده‌اند. هنرمندان ایرانی در سده‌های میانی و اروپایی دورۀ رنسانس از این سنگ به عنوان رنگدانۀ لاجوردی (آبی نیلی) در نقاشی‌های خود استفاده می‌کردند. امروزه از آن برای ساخت جواهرات نیمه‌قیمتی، وسایل تزیینی، نقاشی، آثار هنری و انرژی درمانی استفاده می‌شود. این سنگ را می‌توان با استفاده از روش‌های شناسایی مدرن در علم شیمی بررسی کرد. شیمی‌دانان با استفاده از روش‌های FTIR ، XRD، SEM، EDS، SR، PIXE و ترکیب آنها با یکدیگر، می‌توانند ساختار، مبدأ، سن، ریخت‌شناسی، ناخالصی، اجزای تشکیل‌دهنده و تاریخ این سنگ را تعیین کنند.

https://jihs.ut.ac.ir/article_77930_eceb016c75f082f524c97f0598773e44.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 Najm al-Dawla and Physics نجم الدوله و فیزیک 281 322 77931 10.22059/jihs.2020.299165.371546 FA ایرج نیک سرشت تاریخ و فلسفه علم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران محمد سلیمانی تبار دانشگاه تهران Journal Article 2020 03 09 According to the role of ʿAbd al-Ghaffār Najm al-dawla in the introduction of modern sciences to Iran, we will know physics is one of the sciences that he has influenced on transition of it. ʿAbd al-Ghaffār had essays and tranlations in this field of study. Some of his works in physics are: Jarr-i Thaqῑl (translation from Poinsot), Takāfūʾ-i Quwā (statics), physics and chemistry and ʿilm-i bukhārāt. Until now we achieved two transcriptions of his works. First, the book ʾUṣūl-i ʿIlm-i Sitātῑk, which he translated into Persian on 1277 A.H. On the first page of this book he said: “the meaning of statics is ʿilmi muwāzinih-i ʾajsām”. The other book is physics that was written at request of Mukhbir al-dawla, minister of sciences and mines, on the 1293 A.H. for the use of public, not only for educated people. Najm al-dawla in this book expresses different concepts of modern physics in a simple word, and does not use numerical and parametric issues. These two books are transcripts and have not been published. Also a French printed book named Nouvelles Récréations Physiques et Mathématiques written by M.Guyot and is kept in Library, Museum and Document Center of Iran Parliament was at ʿAbd al-Ghaffārʼs disposal that may help us to have better perception. The purpose of this article is review and presentation of above books as a part of first works of modern physics in Iran and especially because of their relation to ʿAbd al-Ghaffār Najm al-dawla. با نظر به نقش عبدالغفار نجم‌الدوله در ورود علوم جدید به ایران، متوجه خواهیم شد که وی در ورود فیزیک جدید نیز تأثیرگذار بوده است. عبدالغفار در این رشته، هم دارای تألیف و هم دارای ترجمه می‌باشد. تعدادی از آثار منتسب به وی در زمینۀ فیزیک عبارتند از؛ جرثقیل (ترجمه‌ای از پوانسو)، تکافو قوا (ستاتیک)، فیزیک و شیمی و علم بخارات. از این میان تاکنون تصاویر دو نسخه به دست ما رسیده است. یکی نسخۀ اصول علم ستاتیک است که در سال 1276ق شروع و در سال 1277ق به پایان رسید. او در ابتدای این ترجمه، استاتیک را علم موازنۀ اجسام دانسته و آن را جزء اول از علم جراثقال می‌داند. دیگری نسخۀ فیزیککه به درخواست مخبرالدوله وزیر علوم و معادن در سال 1293ق برای استفادۀ عموم مردم تألیف شده است و به تبیین مفاهیم گوناگون علم فیزیک به زبان ساده می‌پردازد و از حل مسائل عددی و پارامتریک بهره‌ای نمی‌برد. این دو اثر خطی بوده و نمونۀ چاپ شده‌ای از آنها تاکنون مشاهده نشده است. همچنین یک کتاب چاپی به زبان فرانسوی تحت عنوان Nouvelles Récréations Physiques et Mathématiques نوشتۀM.Guyotدر کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی موجود است و در توضیحات آن آورده شده است این کتاب اهدایی نجم‌الدوله می‌باشد، که مشاهدۀ آن نیز می‌تواند در دریافت درک صحیح‌تری از پیشینه و شخصیت علمی نجم‌الدوله، حداقل در علم فیزیک، مؤثر باشد. هدف از این مقاله بازخوانی و معرفی ویژگی‌های کتب فوق به عنوان بخشی از نخستین آثار موجود در علم فیزیک جدید و به‌ویژه به دلیل ارتباط آنها با عبدالغفار نجم‌الدوله اصفهانی است.

https://jihs.ut.ac.ir/article_77931_578754931392c45f7553df0ebe556aeb.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 18 1 2020 08 22 A historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate Societies بحثی تاریخ‌نگارانه دربارۀ موانع یا عوامل ایجاد انقلاب علمی در تمدن اسلامی و غرب 323 328 77932 10.22059/jihs.2020.310586.371593 FA امیرمحمد گمینی عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه تهران 0000-0002-6919-4814 Journal Article 2020 09 23 A historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate SocietiesA historiographical debate on the obstacles or causes of Scientific Revolution in the West and Islamicate Societies در این مقاله بحث می‌شود که چرا نمی‌توان پرسید چه عواملی مانع انقلاب علمی در جهان اسلام شد. زیرا عین آن عوامل در تمدن غرب مسیحی اواخر قرون میانه نیز وجود داشتند. علاوه بر این، چنین پرسشی به آن معنا است که مسیر طبیعی علم قدیم آن بود که به علم جدید منجر شود، در حالی که این پیش‌فرض نیز مسلم نیست. نویسندۀ مقاله «روش شناسی بومی و علوم جدید» با اینکه به این نکات توجه داشته است، رسالۀ شمسیه نوشتۀ کاتبی قزوینی را مانعی دربرابر ایجاد علم جدید در جهان اسلام معرفی کرده است، در حالی که مشابه چنین رسالاتی در غرب نیز وجود داشته است. در این مقاله توصیه می‌شود به جای پرسش از موانع انقلاب علمی در جهان اسلام، به عوامل ایجاد انقلاب علمی و فائق آمدن بر چنین موانعی پرداخته شود تا چنین به نظر نرسد که علت عدم وقوع انقلاب علمی در شرق و وقوع آن در غرب، عقب‌ماندگی عقل و منطق در شرق و جهان اسلام بوده است. در این مقاله بحث می‌شود که چرا نمی‌توان پرسید چه عواملی مانع انقلاب علمی در جهان اسلام شد. زیرا عین آن عوامل در تمدن غرب مسیحی اواخر قرون میانه نیز وجود داشتند. علاوه بر این، چنین پرسشی به آن معنا است که مسیر طبیعی علم قدیم آن بود که به علم جدید منجر شود، در حالی که این پیش‌فرض نیز مسلم نیست. نویسندۀ مقاله «روش شناسی بومی و علوم جدید» با اینکه به این نکات توجه داشته است، رسالۀ شمسیه نوشتۀ کاتبی قزوینی را مانعی دربرابر ایجاد علم جدید در جهان اسلام معرفی کرده است، در حالی که مشابه چنین رسالاتی در غرب نیز وجود داشته است. در این مقاله توصیه می‌شود به جای پرسش از موانع انقلاب علمی در جهان اسلام، به عوامل ایجاد انقلاب علمی و فائق آمدن بر چنین موانعی پرداخته شود تا چنین به نظر نرسد که علت عدم وقوع انقلاب علمی در شرق و وقوع آن در غرب، عقب‌ماندگی عقل و منطق در شرق و جهان اسلام بوده است.

https://jihs.ut.ac.ir/article_77932_1444534e2edd0565f849aae4cdb090d5.pdf