مؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-057321220240121A Review of the Works of Qāsim ʿAlī Qāʾinī, a Mathematician and Astronomer of the 11th Century, and Examining the Content of his Astrolabe Treatisesمروری بر آثار قاسمعلی قائنی ریاضیدان و منجم سدۀ یازدهم هجری و بررسی محتوای رسالههای اسطرلاب او1229616310.22059/jihs.2024.370738.371777FAنرگسعصارزادگانپژوهشکدۀ تاریخ علم دانشگاه تهران/
خانۀ ریاضیات اصفهانJournal Article20240115Qāsim ʿAlī Qāʾinī is an Iranian astronomer and mathematician (? - alive in 1099 AH). His works have been left behind. A number of his treatises have been listed under the name of Astrolabe, which has completely different contents. In this article, while introducing a number of his works that are listed in the lists and the new works that were found, the differences and distinctions of the treatises that are recorded in the lists with the name of Astrolabe are stated. Qāʾinī was one of the students of Mullā Muḥammad Ḥusayn, the son of Mullā Muḥammad Bāqir Yazdī, and he learned the science of astrolabe from him. Qāʾinī was living in the reign of Shāh Sulaymān, the 8<sup>th</sup> king of the Safavid dynasty, and was alive in 1099 AHاز قاسمعلی قائنی دانشمند سدۀ یازدهم هجری آثاری در زمینۀ نجوم، ریاضیات، هیئت، علم مناظر و علوم اعتقادی بر جای مانده است. او از ساخت ابزار رصدی آگاهی کامل داشته و بیشتر اوقات خود را به آن میپرداخته است. شماری از رسالههای او در فهرستها و منابع زیر نام اسطرلاب ثبت شدهاند، درحالیکه محتوای کاملاً متفاوتی دارند. در این مقاله نخست آثاری از او که در فهرستها آمدهاند و آثار نویافتهای که در پژوهش در بارۀ آثارش بهدست آمدهاند معرفی میشود، سپس محتوای رسالههای متفاوتی که با نام اسطرلاب در فهرستها ضبط شدهاند بهمنظور نمایش تفاوتها تحلیل و عرضه میشود. عنوان این رسالهها عبارت است از: <em>در امتحان اسطرلاب</em>، <em>ربع مجیب</em>، <em>در مسائل ربع مقنطرات</em>، <em>رسالۀ صاحبقرانی در علم اسطرلاب</em>، ا<em>سطرلاب</em>، <em>مطلع الهیلاج</em>، <em>اسطرلاب زورقی</em>، <em>مطلع الحکم و جامع الانوار من الکواکب و الابصار</em>https://jihs.ut.ac.ir/article_96163_454f6dedfa543e8d71780aadc6d93235.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-057321220240121The History of a Mistake: Confusion of Singular and Khārijī Propositionsنسبت قضایای خارجیه و شخصیه: تاریخ یک اشتباه23529671310.22059/jihs.2024.370561.371773FAاسداللهفلاحیاستاد موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایرانJournal Article20240103In the last two centuries, many Iranian philosophers, logicians, and experts of principles of jurisprudence have assumed that (1) khārijī propositions are the conjunction of several singular ones, and therefore, (2) they are (equivalent to) particular propositions, and therefore, (3) they cannot be used as majors of syllogisms and (4) have no application in science. In this article, I show that all these claims are false and are rooted in the first judgment that “khārijī propositions are the conjunction of several singular ones”. The inaccuracy of this judgment is that the sum of any number of singular propositions, from the point of view of pure logic, never entails a universal khārijī proposition. The conjunction of several singular propositions entails a universal khārijī proposition only if a hidden universal khārijī premise, which is not at all apparent at the beginning, is added to the conjunction of those singular propositions. But by adding that hidden premise, we will reach a khārijī proposition from a khārijī proposition along with singular propositions and not only from singular propositions. This shows that a khārijī proposition neither is a conjunction of several singular propositions nor can be considered as a particular proposition and that one should not avoid using them in a syllogism or science.در دو سدۀ اخیر، بسیاری از اصولیان، فیلسوفان و منطقدانان ایرانی بر این گمان رفتهاند که قضایای خارجیه چهار حکم زیر را دارند: (1) قضایای خارجیه مجموع چند قضیۀ شخصیه و از این رو، (2) در حکم قضیۀ جزئیه هستند و بنا بر این، (3) در کبرای قیاس قرار نمیگیرند و (4) در علوم کاربردی ندارند. در این مقاله نشان میدهم که همۀ این دعاوی نادرستاند و ریشه در آن حکم نخست دارند که «قضایای خارجیه مجموع چند قضیۀ شخصیه هستند». نادرستی این حکم از این رو است که مجموع هر تعداد از قضایای شخصیه، <em>از دیدگاه منطق</em><em>ی صرف</em>، هرگز مستلزم یک قضیۀ خارجیۀ کلیه نیست. مجموع چند قضیۀ شخصیه در صورتی مستلزم یک قضیۀ خارجیۀ کلیه است که یک مقدمۀ خارجیۀ کلیۀ پنهان، که در آغاز به هیچ وجه آشکار نیست، به مجموع آن قضایای شخصیه افزوده شود. اما با افزودن آن مقدمۀ پنهان، در واقع از یک خارجیۀ کلیه - به همراه قضایای شخصیه - به یک خارجیۀ کلیه رسیدهایم و نه صرفا از قضایای شخصیه. این نشان میدهد که قضایای خارجیه نه مجموع چند قضیۀ شخصیه هستند و نه در حکم قضایای جزئیه؛ و نه کاربرد آنها در قیاس مانعی دارد و نه کاربرد آنها در علومhttps://jihs.ut.ac.ir/article_96713_0a0fa9d7b4b27ae10d5ca382d35af458.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-057321220240121An Analysis on the Definition of the Knowledge of Accountancy and its Place in Persian Historical and Literary Textsدانش استیفا و جایگاه آن در متون تاریخی و ادب فارسی53639697110.22059/jihs.2024.369566.371771FAنفیسهایرانیاستادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران،Journal Article20231213Accountancy in word means to take one's right or property completely, or to fulfill the right of something completely, and in the term, it is the knowledge of the laws with which the state accountant used to determine the income and expenditure of the property of the court and the quality and quantity of its calculations, and financial documents and books. This work was done in <em>the Accountancy</em> office and the person in charge was called <em>the state accountant</em>. In other words, court affairs and secretarial writing were divided into two main parts: 1) Letter Writing; and 2) Accountancy. This research aims to provide a comprehensive and accurate definition of the term Accountancy with the method of library study and according to the documents and manuscripts written by state accountants. Also, according to the evidence of these terms used in literary texts, to analyze the necessity of dealing with such terms, important points in their analysis and definition, and their place and importance in Persian historical and literary textsاین پژوهش بر آن است تا با روش مطالعۀ کتابخانهای و با توجه به اسناد و نسخههای خطی که به قلم خود مستوفیان تحریر شده است تعریفی جامع و دقیق از اصطلاح استیفا ارائه کند، و همچنین با توجه به شواهدی که از این نوع اصطلاحات در متون ادبی بهکار رفته است به واکاوی ضرورت پرداختن به این دست اصطلاحات و نکات مهم در تحلیل و تعریف آنها از جمله ذکر جزئیات بیشتری که جهت دریافت معنایی جامع و مانع بایسته است، همچنین توجه به مسائل تاریخی و جغرافیایی در تمایز معنای آنها و جایگاه و اهمیتشان در متون تاریخی و ادب فارسی بپردازد. «استیفا» در لغت به معنی حق یا مال خود را تمام و کمال گرفتن، و یا حق چیزی را کامل ادا کردن است و در اصطلاح، دانشِ قوانینی است که مستوفیان با آن دخلوخرج اموال دیوان و کیفیت و کمیت محاسبات آن را معلوم میکردند و اسناد و دفاتر مالی و آماری مملکت را مطابق آن قوانین مینوشتند. این عمل در محلی به نام دیوان استیفا انجام میشد و به متصدی آن مستوفی میگفتند. به عبارتی امور نگارش دیوانی و دبیری، در ادوار گذشته به دو بخش اصلی تقسیم میشد: ۱. ترسل؛ 2. استیفاhttps://jihs.ut.ac.ir/article_96971_06ff2702973249cfc5f73e82b7a5c821.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-057321220240121The Function of Astrology in the Agriculture in Medieval Iranکاربست احکام نجوم در فلاحت ایران عصر میانه (قرون چهارم تا هشتم هجری)65859697210.22059/jihs.2024.370655.371774FAفاطمهزرگریفارغ التحصیل مقطع دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام از دانشگاه شهید بهشتی تهران ایرانJournal Article20240105Society's exposure to the phenomenon of plant growth can be evaluated in two theoretical and practical parts. In the theoretical part, the topics related to the origin of plants, the classification of plant species, and the description of their characteristics are of interest, and in the practical part, the study of methods aimed at planting, growing, and harvesting plants. What is investigated in this paper is the practical part, which is referred to as "farming, agriculture " according to the definitions. In this section, the aim is how to cultivate plants, use soil, water resources, appropriate fertilizer, and methods aimed at improving the quality and quantity of agricultural products. Weather conditions and determining the right time are the most important factors for the growth and development of plants and obtaining a good product. The subject of astrology is the interpretation of the effect of heavenly bodies on the sublunary. Based on this, the article's main question is, what is the function of astrology in farming? In this research, the historical method has been used to describe and analyze the data. This article shows that astrological predictions affect the growth and breeding of plants and agricultural products in two parts: weather forecast and determining the harvesting timeمواجهۀ جامعه با پدیدۀ رشد و نمو گیاهان در دو ساحت نظری و عملی قابل ارزیابی است. در بخش نظری مباحث مربوط به منشأ و پیدایش نباتات، دستهبندی گونههای متعدد گیاهی و بیان ویژگیهای آنها و در بخش عملی بررسی شیوههای کاشت، پرورش و برداشت نباتات مورد توجه است. آنچه در این پژوهش بررسی شده است بخش عملی است که بنا بر تعاریف با عنوان «فلاحت، کشاورزی، زراعت» از آن یاد میشود. در این بخش هدف چگونگی کشت و پرورش نباتات، بهرهگیری از خاک، منابع آبی، کود مناسب و روشهایی با هدف ارتقا کمی و کیفی محصولات کشاورزی است. شرایط آب و هوایی و تعیین زمان مناسب از مهمترین عوامل رشد و نمو گیاهان و دستیابی به محصول خوب است. موضوع تنجیم یا احکام نجوم تفسیر نحوۀ اثرگذاری اجرام سماوی بر دنیای تحت قمر است. کشاورزی از جمله فنونی است که به شدت از عملکردهای تنجیمی تأثیر پذیرفته است. بر این اساس پرسش اصلی مقاله این است که کارکرد تنجیم در علم فلاحت چیست؟ در این تحقیق از روش تاریخی به منظور توصیف و تحلیل دادهها استفاده شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد فعالیت کشاورزی در دو بخش متأثر از تنجیم است: پیشگویی شرایط جوی و تعیین زمان سعد رشد و پرورش نباتات و محصولات کشاورزیhttps://jihs.ut.ac.ir/article_96972_d7e992d0ef8e10be1fcc3def6f09e022.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-057321220240121The Methodology of Lzurite (Lājavard) Making in Ancient Persian Scientific Textsروش شناسی ساخت لاجورد در متون علمی کهن ایرانی871149745210.22059/jihs.2024.374980.371787FAسمانهذرخورددانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریزعلینعمتی بابای لودانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریزعلیرضاکوچکزاییدانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریزJournal Article20240411Lapis lazuli and lazurite (Na6Ca2Al6Si6O24[(SO4);S;Cl;(OH)]2) are one of the most important and oldest precious stones and pigments known in the history of art. In addition to being used for making ornamental and ritual objects in Iran, Mesopotamia, Egypt, and China, this stone was also used for coloring and painting, producing a color called “lājavardi.” The high quality of the color has made it one of the most popular pigments in the world. However, due to the impurity of lapis lazuli stone, various methods were used to wash and purify it. There are also different ways to obtain the “lājavardi” color from other materials. This research investigates the importance of this color in Iranian art, and explores the instructions for washing and producing ultramarine and “lājavardi.” In this article, the descriptive-analytical research method based on documentary data has been utilized. The results indicate that before the 14<sup>th</sup> century, in addition to natural ultramarine, azurite and cobalt oxide were also considered types of “lājavardi,” and their sources were reported as sources of “lājavardi”. The method of washing ultramarine differs in the sources of mineralogy and glazing, medicine and pharmacology, colorant making, and art. The treatises on paints have provided instructions for another type of “lājavardi,” using indigo and a white filler, known as practical “lājavardi.” Furthermore, the treatises on gemology and glazing discuss making “lājavardi” using cobalt oxide.لاجورد و لازوریت (Na<sub>6</sub>Ca<sub>2</sub>Al<sub>6</sub>Si<sub>6</sub>O<sub>24</sub>[(SO<sub>4</sub>);S;Cl;(OH)]<sub>2</sub>) از مهمترین و قدیمیترین سنگهای قیمتی و رنگدانههای شناخته شده در تاریخ هنر است. از این سنگ علاوه بر ساخت اشیاء زینتی و آیینی در ایران، بین النهرین، مصر و چین، برای رنگ آمیزی و نقاشی در سطوح مختلف استفاده میشد. کیفیت خوب فام رنگی، آن را به یکی از رنگهای محبوب در جهان مبدل کرده است. از سویی باتوجه به ناخالصی سنگ لاجورد روشهای گوناگونی برای شستشو و خالص سازی آن بهکار میرفت. همچنین شیوههای گوناگونی برای حصول فام لاجورد از مواد دیگر وجود داشته است. در این پژوهش با توجه به اهمیت این رنگ در هنر ایرانی، به بررسی دستورالعملهای شستشو و ساخت لاجورد پرداخته شده است و بدین منظور از روش تحقیق توصیفی – تحلیلی مبتنی بر دادههای اسنادی استفاده شده است. نتایج نشان داد که تا پیش از قرن هشتم قمری غیر از لاجورد طبیعی، آزوریت و اکسید کبالت را نیز به عنوان نوعی لاجورد محسوب داشته و منابع آنها را به عنوان منابع لاجورد گزارش کردهاند. روش شستشوی لاجورد در منابع کانیشناسی و لعاب، طب یا داروشناسی و رنگسازی و هنر متفاوت بوده و رسالههای رنگسازی دستورالعمل گونه دیگری از فام لاجوردی را با استفاده از نیل و یک پرکننده سفید ارائه دادهاند که به نام لاجورد عملی شناخته میشود. همچنین در رسالههای جواهرشناسی و لعاب، در بارۀ شیوۀ ساخت فام لاجورد با استفاده از اکسید کبالت سخن گفته شده استhttps://jihs.ut.ac.ir/article_97452_3da700ec9dfbaf733e26141848743b31.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-057321220240121The Position of Ghīyath al-Dīn Isfahānī in the Tradition of Persian Medical Writingجایگاه غیاثالدین اصفهانی در سنت فارسی نگاری پزشکی1151299795010.22059/jihs.2024.371050.371775FAافسانهبنیادیگروه تاریخ علوم پزشکی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایرانJournal Article20240113The book <em>Mirʾāt al-Ṣiḥḥat</em>, “Mirror of Health,” is one of the Persian medical texts written in the Ottoman territory, authored by Ghīyāth al-Dīn Isfahānī in the 9<sup>th</sup> century AH. He studied medicine under Ṣadr al-Dīn ʿAlī Isfahānī, Sharaf al-Dīn Ḥasan Shīrāzī in Iran, and Sharaf al-Dīn Ṣābūnjī Oghli in Amasya, Turkey. Ghīyāth al-Dīn Isfahānī dedicated the book <em>Mirʾāt al-Ṣiḥḥat</em> to Bayezid II. This book is organized into two sections: theoretical and practical medicine. A manuscript in the author’s handwriting is preserved in the library of the Faculty of Medicine at the University of Tehran under number 293. This research was conducted using library methods and text analysis. In this study, through comparative analysis, the text and structure of this book were compared with medical sources from the Islamic period before the 9<sup>th</sup> century AH. This research shows that Ghīyāth al-Dīn Isfahānī, in authoring his work, utilized various medical texts such as <em>Qānūn</em>, <em>Zakhīriy-i Khwārazmshāhī</em>, <em>Ikhtīyārāt Badīʿī</em>, and <em>Tashrīḥ al-Abdān</em>, in addition to his own medical experiences. It also appears that some of Ghīyāth al-Dīn’s quotations in <em>Mirʾāt al-Ṣiḥḥat</em> from Ṣāhib-i Minhāj, Ṣāhib Jāmiʿ, and Ibn Zuhr were mediated through the book <em>Ikhtīyārāt Badīʿī</em>.کتاب <em>مرآة الصحة</em> یکی از متون طبی فارسی نوشته شده در قلمرو عثمانی است که غیاثالدین اصفهانی در سدۀ نهم قمری به رشتۀ تحریر در آورده است. وی پزشکی را نزد صدر الدین علی اصفهانی و شرف الدین حسن شیرازی در ایران و شرف الدین صابونچی اوغلی در آماسیه ترکیه فرا گرفت. غیاث الدین اصفهانی کتاب <em>مرآة الصحة</em> را به بایزید دوم تقدیم کرد. این کتاب در دو قسم طب نظری و عملی تنظیم شده است. نسخه به خط مؤلف در کتابخانه دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران به شماره 293 محفوظ است. پژوهش حاضر به روش کتابخانهای و بررسی متون انجام شد. در این پژوهش با استفاده از مطالعه تطبیقی، متن و ساختار کتاب <em>مرآة الصحة</em> با منابع طبی دوره اسلامی پیش از قرن 9 ق مقایسه و مقابله گردید. این پژوهش نشان میدهد غیاث الدین اصفهانی در تألیف اثرش، علاوه بر تجربیات طبی خویش، از متون مختلف طبی همچون <em>قانون فی الطب</em>، <em>ذخیره خوارزمشاهی</em>، <em>اختیارات بدیعی</em> و <em>تشریح الابدان</em> بهره برده است. همچنین به نظر میرسد، برخی نقل قولهای غیاثالدین در <em>مرآة الصحة</em> از صاحب منهاج، صاحب جامع و ابن زهر به واسطه کتاب <em>اختیارات بدیعی</em> است.https://jihs.ut.ac.ir/article_97950_7e0207ca7eda32565a081356fb6365c7.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-057321220240121Kitāb al-Murshid fī al-Ṭibb al-ʿayn and the References of its Ophthalmology Sectionکتابِ المرشد فی طب العینِ محمّدبن قسّومِ غافقی و منابعِ بخش چشمپزشکی آن1311519795110.22059/jihs.2024.376450.371792FAسارافرض پور ماچیانیگروه تاریخ علم- بنیاد دایره المعارف اسلامیJournal Article20240513<em>Kitāb al-Murshid fī al-ṭibb al-ʿayn</em> is written by Muḥammad ibn Ghassūm al-Qhāfiqī in Arabic in the sixth century and six articles. Qhāfiqī has criticized the previous books of ophthalmology. He explained that he aimed to write a complete book including all of knowledge about ophthalmology in science and operation. He has written issues such as medical ethics, the commandments of Hippocrates, and the honor of the medical industry in addition to ophthalmology. He has expressed about his experiences in ophthalmology in Malaga and Córdoba. He has used various books that sometimes mentioned the references and sometimes without them such as <em>Kitāb al-muntakhab fī ʿilm al-ʿayn</em> from Ammar al-Mawṣilī, <em>Tadhkirat al-kaḥḥālīn</em> from ʿAlī ibn ʿĪsā al-Kaḥḥal. The study of references in this book is not completed. In this study <em>Ashar Maghālāt fī al-ʿayn</em> ascribe to Ḥunain ibn Isḥāq, <em>Tadhkirat al-kaḥḥālīn</em> by ʿAlī ibn ʿĪsā al-Kaḥḥal and <em>al-muntakhab</em> by al-Mawsili is researched. The aim of this study is finding some references of this book in part of ophthalmology. The results show that there is the similarity between <em>al-Murshid</em> and <em>al-muntakhab</em> and <em>Tadhkirat al-kaḥḥālīn</em>, specially <em>Tadhkirat al-kaḥḥālīn</em>.کتاب <em>المرشد فی طب العین</em> اثر محمّدبن قسّوم غافقی و به زبان عربی است که در سدۀ ششم قمری و در شش مقاله نگاشته شده است. غافقی در ابتدای این کتاب، آثار چشمپزشکی پیشین را نقد کرده و هدف خود را از نگارش آن، تهیۀ کتابی جامع دانسته که هر آنچه در چشمپزشکی از علم و عمل مورد نیاز است، در بر داشته باشد. او در <em>المرشد</em> علاوه بر مباحث چشمپزشکی به مواردی چون اخلاق پزشکی، وصایای بقراط و شرافت صناعت طب پرداختهاست. غافقی در این کتاب به تجربیات خود در چشمپزشکی در مالقه و قرطبه اشاره کردهاست. او از منابع متعددی گاه با ذکر ماخذ و گاه بدون یاد کردن از آنها بهره بردهاست. از این میان میتوان به <em>المنتخب من علم العینِ</em> عمّار موصلی و <em>تذکرة الکحّالینِ</em> علیبن عیسی کحّال اشاره کرد. بررسی منابع این اثر به طور کامل صورت نگرفتهاست. هدف این پژوهش دستیابی به برخی منابع موجود در این کتاب در مبحث چشمپزشکی است. برای این منظور سه اثر مهم چشمپزشکی دورۀ اسلامی شامل کتاب <em>العشر مقالات فی العین</em> منسوب به حنینبن اسحاق، <em>المنتخب من علم العینِ</em> عمّار موصلی و <em>تذکرة الکحّالینِ</em> علیبن عیسی کحّال مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاکی از تطابق بخشهایی از این اثر با <em>المنتخب</em> و به ویژه <em>تذکرة الکحّالین</em> است که غافقی بدون ذکر مأخذ از آنها بهره بردهاست. https://jihs.ut.ac.ir/article_97951_7bacdf4083cb3530fa2e057bddba64a0.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-057321220240121A Criticism of Current Narratives of the Scientific Revolution: under the pretext of publishing the Persian translation of The Birth of New Physics written by Bernard Cohenنقد و بررسی روایتهای رایج از انقلاب علمی: به بهانۀ انتشار ترجمۀ فارسیِ کتاب از ارسطو تا نیوتن: پیدایش فیزیک نو نوشتۀ برنارد کوهِن1531679745110.22059/jihs.2024.371082.371776FAامیرمحمدگمینیعضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه تهرانJournal Article20240114It can be argued that the most significant scientific advancements of the 17th century primarily occurred in the fields of astronomy and physics, which then influenced other scientific domains. <em>The Birth of the New Physics</em> highlights the most radical scientific developments of that era, focusing specifically on these two crucial fields. This book offers various historiographical insights, illustrating the impact of 20th-century specialized literature in the historiography of science. In the mid-20th century, Alexandre Koyré introduced fundamental changes to the historiography of the scientific revolution. His works laid the foundation for subsequent studies and modifications within the field. The translation of this pivotal book by a seasoned scholar in the history of science is particularly noteworthy, especially considering that the translator is a member of the Language Academy and a prominent authority on Persian. This ensures that we are presented with a unique and accessible translation. Although there are numerous books on the history of science and the scientific revolution that have been translated or authored, the need for a work like this has been keenly felt. Previous translations of this filed often tend to be overly general, lacking the necessary detail and precision, or suffer from translation quality issues. In contrast, the translator of this book has provided not only an essential text in Farsi but also a smooth, accurate, and reliable translationشاید بتوان گفت اتفاقات اصلی در تحولات علمی قرن هفدهم، در دو رشتۀ نجوم و فیزیک روی داد، و بعد راه به دیگر رشتههای علمی برد. کتاب پیدایش فیزیک نو به طور خلاصه به ریشهایترین تحولات علمی آن قرن میپردازد، و به این منظور، فقط بر دو این رشتۀ سرنوشتساز علمی تمرکز میکند. این کتاب شامل نکات تاریخنگارانۀ متعدد و مباحث بسیاری است که تأثیر ادبیات تخصصیِ تاریخنگاری علم در قرن بیستم در آن آشکار است. کویره در نیمۀ قرن بیستم، تحولاتی اساسی در تاریخنگاری انقلاب علمی ایجاد کرد و آثارش مبنایی شد برای پژوهشها و تحقیقات بعدی که خود به حک و اصلاحات بسیاری منجر شد.<br />ترجمۀ کتابی در زمینۀ تاریخ علم به دست یکی از اساتید پیشکسوت این رشته به اندازۀ کافی جای خوشحالی دارد، بهویژه وقتی مترجم خود از اعضای فرهنگستان زبان و از اعاظم فارسیدانی باشد، دیگر جای شک باقی نمیماند که با ترجمهای بینظیر و خواندنی روبروییم. با وجود انبوه کتابهای تاریخ علمی ترجمه یا تألیف شده در زمینۀ تاریخ انقلاب علمی، جای خالی چنین کتابی به شدت حس میشد. زیرا آنچه ترجمه شده معمولاً یا بسیار عمومی است و وارد جزئیات لازم نشده، یا از دقت کافی برخوردار نیست، یا ترجمۀ خوبی ندارد. مترجم نه تنها کتابی ضروری را به فارسی برگردانده است، بلکه ترجمهای روان، دقیق، و قابل اتکا به دست داده است.https://jihs.ut.ac.ir/article_97451_fb5ba60912b463cffcefec75f453d094.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-057321220240121An Observational History of Persia and the Islamic World until the “Mumtaḥan (Examined) Observations” (213 AH / 828 AD)تاریخ رصدگری در ایران و جهان اسلام تا رصدهای ممتحن (213 قمری / 828 میلادی)1691869837610.22059/jihs.2024.356657.371782FAیونسکرامتیدانشگاه تهران، پژوهشکدۀ تاریخ علمJournal Article20240216Despite the emphasis of some astronomers of the Islamic period on the lack of observation between Ptolemy’s observations (ca. 130-141 AD) and “Mumtaḥan (Examinated) Observations”, scattered reports of observations at the same time, both in the Sassanid era and the Islamic period, can be seen in various sources. The present essay contains the analysis of the existing Information about these observations: three sets of Persian observations in the Sassanid era (ca. 470, 556, and ca. 633-634 AD), an anonymous observer’s observations in 90-100 AH / 709-718 AD in Bost (the present-day city Lashkargah in Afghanistan), the observations of Aḥmad Ibn Muḥammad al-Nahavandī al-Ḥāsib in Jundishapur in 170s AH /787-795 AD, and the observations probably made by Yaḥyā Ibn Abī Manṣūr in Merv in 202 AH / 817 AD or shortly before. All these observations took place in the geographical area of Iran. It seems that the researchers generally did not pay attention to the observations of Bost and Merv.به رغم تأکید شماری از اخترشناسان دورۀ اسلامی بر نبود رصدی میان رصدهای بطلمیوس (حدود 130-141 میلادی) و «رصدهای ممتحن»، در منابع مختلف گزارشهایی پراکنده از رصدهایی در همین بازه، چه در روزگار ساسانی و چه در دورۀ اسلامی به چشم میخورد. جستار حاضر دربردارندۀ تحلیل آگاهیهای موجود دربارۀ این رصدها است: سه مجموعه رصد ایرانی در دورۀ ساسانی (در حدود 470، 556 و حدود 633-634 میلادی)، رصدهای رصدگری ناشناس در 90-100 قمری / 709-718 میلادی در بُست (شهر لشکرگاه امروزی در افغانستان)، رصدهای احمد بن محمد نهاوندی حاسب در جندیشاپور در 170 و اندی قمری / 787-795 میلادی، و رصدهایی احتمالاً در مرو توسط یحیی بن ابی منصور در 202 ق / 817 میلادی یا اندکی پیش از آن. همۀ این رصدها در محدودۀ جغرافیایی ایران جای داشتهاند. گویا پژوهشگران عموماً توجهی به رصدهای بُست و مرو نداشتهاند..https://jihs.ut.ac.ir/article_98376_c3e39a552d8c8528fd30992e46964381.pdf