مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 24 2 2026 09 23 Reasoning, Interpretation, and Validation in Studies of Geometric Ornament in Great Seljuk Architecture منطق‌های استدلال، تفسیر و اعتباربخشی در مطالعات تزئینات هندسی معماری دورة سلجوقیان بزرگ 1 34 108268 10.22059/jihs.2026.414760.371903 FA مهدی بهشتی نژاد مربی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران 0000-0002-8997-2222 Journal Article 2026 05 18 Geometric ornament in Great Seljuk architecture has been the subject of diverse and sometimes conflicting interpretations in Islamic art scholarship. This diversity raises a methodological question concerning how such interpretations are constructed and validated: on what grounds have scholars developed different historical, symbolic, or metaphysical explanations from the available works and evidence, and how have they justified their validity? Situated within the historiography of Islamic art, this study critically examines and compares the logics of reasoning, interpretation, and validation in three major approaches to Seljuk geometric ornament: descriptive-archaeological, traditionalist, and historical-contextual. Rather than interpreting the ornament itself or privileging one existing reading, the study reconstructs how selected works transform data into evidence, connect evidence to claims, and establish the validity of their conclusions. The analysis shows that the descriptive-archaeological approach provides a strong empirical basis for documentation, dating, and stylistic classification, but requires additional mediating evidence when advancing broader explanatory claims. The traditionalist approach foregrounds the symbolic and metaphysical dimensions of geometry, while its interpretations of particular historical works largely depend on the internal coherence of its symbolic system and accepted correspondences unless independently supported by historical evidence. Historical-contextual approaches are themselves heterogeneous, comprising cultural-perceptual, semiotic-contextual, symbolic-ideological, and technical-workshop models, each facing distinct problems in moving from formal or historical indications to explanation. The study concludes that interpretive validity depends not on methodological affiliation or internal coherence alone, but on the relationship between research questions, data, evidence construction, reasoning, the scope of claims, and the limits of generalization. تزئیناتِ هندسیِ معماری دورۀ سلجوقیان بزرگ، از مهم‌ترین موضوعات مطالعات هنر اسلامی است که دربارۀ آن تفسیرهای متنوع و گاه متعارضی شکل گرفته است. این تنوع، مسئلۀ چگونگی شکل‌گیری و اعتبار این خوانش‌ها را نیز پیش می‌کشد و این سوال را طرح می‌کند که پژوهشگران بر چه اساسی از آثار و شواهد موجود، به تبیین‌های متفاوت تاریخی، نمادین یا متافیزیکی رسیده‌اند و اعتبار این تبیین‌ها را چگونه توجیه کرده‌اند؟ این پژوهش در حوزۀ تاریخ‌نگاری هنر اسلامی قرار می‌گیرد و با تحلیلی روش‌شناختی و انتقادی، منطق‌های استدلال، تفسیر و اعتباربخشی را در سه گرایش شاخص مطالعات تزئینات هندسی سلجوقی بررسی و مقایسه می‌کند: رویکرد توصیفی‌ـ‌باستان‌شناختی، رویکرد حکمی‌ـ‌سنت‌گرایانه و رویکردهای تاریخی‌نگرـزمینه‌مند. هدف پژوهش، تفسیر تزئینات هندسی یا ترجیح یکی از خوانش‌های موجود نیست، بلکه تحلیل شیوه‌هایی است که هر اثر از طریق آن‌ها، داده‌ها را به شاهد تبدیل می‌کند، میان شواهد و مدعیات پیوند استدلالی برقرار و اعتبار نتایج خود را توجیه می‌کند. تحلیل نشان می‌دهد رویکرد توصیفی‌ـ‌باستان‌شناختی در مستندسازی، تاریخ‌گذاری و طبقه‌بندی سبکی از پشتوانۀ تجربی نیرومندی برخوردارست و بنیان داده‌ای مطالعات بعدی را فراهم می‌کند؛ بااین‌حال، در گذار به دعاوی تبیینی گسترده‌تر، به شواهد میانجی بیشتری نیاز دارد. رویکرد حکمی‌ـ‌سنت‌گرایانه ظرفیت‌های نمادین و متافیزیکی هندسه را برجسته می‌سازد، اما دعاوی آن دربارۀ معنای آثار معین، بدون ارزیابی مستقل تاریخی، عمدتاً بر انسجام درونی نظام رمزی و تناظرهای پذیرفته‌شده در همان چارچوب استوار می‌ماند. رویکردهای تاریخی‌نگر نیز یکدست نیستند و می‌توان چهار الگوی فرهنگی‌ـ‌ادراکی، نشانه‌شناختی‌ـ‌زمینه‌مند، نمادین‌ـ‌ایدئولوژیک و فنی‌ـ‌کارگاهی را در میان آن‌ها تفکیک کرد که هر یک در گذار از قرائن تاریخی یا فرمی به تبیین با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند. نتیجۀ پژوهش آن است که اعتبار هیچ تفسیر یا رویکردی صرفاً از انسجام درونی یا عنوان روش‌شناختی آن حاصل نمی‌شود، بلکه به تناسبِ میان پرسش، داده، نحوۀ تبدیل داده به شاهد، ساختار استدلال، سطح مدعا و حدود تعمیم وابسته استتزئیناتِ هندسیِ معماری دورۀ سلجوقیان بزرگ، از مهم‌ترین موضوعات مطالعات هنر اسلامی است که دربارۀ آن تفسیرهای متنوع و گاه متعارضی شکل گرفته است. این تنوع، مسئلۀ چگونگی شکل‌گیری و اعتبار این خوانش‌ها را نیز پیش می‌کشد و این سوال را طرح می‌کند که پژوهشگران بر چه اساسی از آثار و شواهد موجود، به تبیین‌های متفاوت تاریخی، نمادین یا متافیزیکی رسیده‌اند و اعتبار این تبیین‌ها را چگونه توجیه کرده‌اند؟ این پژوهش در حوزۀ تاریخ‌نگاری هنر اسلامی قرار می‌گیرد و با تحلیلی روش‌شناختی و انتقادی، منطق‌های استدلال، تفسیر و اعتباربخشی را در سه گرایش شاخص مطالعات تزئینات هندسی سلجوقی بررسی و مقایسه می‌کند: رویکرد توصیفی‌ـ‌باستان‌شناختی، رویکرد حکمی‌ـ‌سنت‌گرایانه و رویکردهای تاریخی‌نگرـزمینه‌مند. هدف پژوهش، تفسیر تزئینات هندسی یا ترجیح یکی از خوانش‌های موجود نیست، بلکه تحلیل شیوه‌هایی است که هر اثر از طریق آن‌ها، داده‌ها را به شاهد تبدیل می‌کند، میان شواهد و مدعیات پیوند استدلالی برقرار و اعتبار نتایج خود را توجیه می‌کند. تحلیل نشان می‌دهد رویکرد توصیفی‌ـ‌باستان‌شناختی در مستندسازی، تاریخ‌گذاری و طبقه‌بندی سبکی از پشتوانۀ تجربی نیرومندی برخوردارست و بنیان داده‌ای مطالعات بعدی را فراهم می‌کند؛ بااین‌حال، در گذار به دعاوی تبیینی گسترده‌تر، به شواهد میانجی بیشتری نیاز دارد. رویکرد حکمی‌ـ‌سنت‌گرایانه ظرفیت‌های نمادین و متافیزیکی هندسه را برجسته می‌سازد، اما دعاوی آن دربارۀ معنای آثار معین، بدون ارزیابی مستقل تاریخی، عمدتاً بر انسجام درونی نظام رمزی و تناظرهای پذیرفته‌شده در همان چارچوب استوار می‌ماند. رویکردهای تاریخی‌نگر نیز یکدست نیستند و می‌توان چهار الگوی فرهنگی‌ـ‌ادراکی، نشانه‌شناختی‌ـ‌زمینه‌مند، نمادین‌ـ‌ایدئولوژیک و فنی‌ـ‌کارگاهی را در میان آن‌ها تفکیک کرد که هر یک در گذار از قرائن تاریخی یا فرمی به تبیین با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند. نتیجۀ پژوهش آن است که اعتبار هیچ تفسیر یا رویکردی صرفاً از انسجام درونی یا عنوان روش‌شناختی آن حاصل نمی‌شود، بلکه به تناسبِ میان پرسش، داده، نحوۀ تبدیل داده به شاهد، ساختار استدلال، سطح مدعا و حدود تعمیم وابسته است

https://jihs.ut.ac.ir/article_108268_449388f5e054e06c1efa79793ee2f1f1.pdf

مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 24 2 2026 09 23 Visual Analysis of the Horse’s Bodily Structure in Islamic Veterinary Manuscripts (from the Early Centuries to the 11th Century AH) بررسی ساختار بصری بدن اسب در نسخ دامپزشکی اسلامی(سده‌های نخستین تا سده ۱۱ هجری) 35 58 108151 10.22059/jihs.2026.415223.371911 FA رعنا محمدزاده دانشجو دکترا رشته تاریخ تطبیقی و تحلیل هنر اسلامی، دانشکدة علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران. 0009-0009-4017-6178 علیرضا طاهری استاد گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکدة علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران. 0000-0001-5798-4037 سارا شهلایی دانشجو دکترا رشته تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکدة علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران. 0009-0007-9603-5716 Journal Article 2026 06 10 Scientific illustration in Islamic manuscripts was not merely a decorative method for embellishing texts; rather, it played a fundamental role in the efficient transmission of knowledge, the clarification of technical concepts, and practical instruction. Among the various subjects illustrated in these works, the anatomy of animals—particularly the horse—occupies a significant position. The present study aims to analyze the methods of anatomical representation of the horse in Islamic veterinary manuscripts (4th to 7th centuries AH) by examining the relationship between these illustrations and the accompanying scientific content. The core question addressed is: How was the anatomy of the horse represented in Islamic veterinary manuscripts, and what were the structural characteristics of these depictions? This research employs a descriptive-analytical methodology, based on a visual and content-based reading of the illustrations and their corresponding texts. The findings indicate that the depiction of the horse in works centered on Baytara (veterinary medicine) is neither purely artistic nor strictly scientific in the modern sense; rather, it is the product of a convergence between empirical knowledge and established traditions of visual representation. In these manuscripts, illustrations functioned as educational and practical tools for understanding animal physiology and treating diseases through the omission of non-essential details, visual simplification, the use of textual annotation, and an emphasis on profile and occasionally dorsal views. Consequently, the anatomical representation of the horse in these texts can be categorized as a form of functional and cognitive representation, wherein the image serves to facilitate the transmission of veterinary knowledge. This study demonstrates that Islamic veterinary manuscripts possess a distinct visual tradition in which the image functions not as a decorative element, but as a crucial complement to the text and a mechanism for the scientific understanding of animal anatomy. در سنت علمی تمدن اسلامی، انتقال دانش تنها به بیان نوشتاری محدود نبود و در بسیاری از حوزه‌ها از ابزارهای بصری برای توضیح و تثبیت مفاهیم استفاده شده است. در میان این حوزه‌ها، متون پزشکی و دامپزشکی از جمله آثاری هستند که در آن‌ها تصویرگری به‌عنوان وسیله‌ای برای فهم ساختار بدن و آموزش عملی اهمیت ویژه‌ای یافت. نسخه‌های بیطاری نیز در همین چارچوب، با بهره‌گیری از تصویر و متن به انتقال دانش مربوط به شناخت و درمان حیوانات می‌پرداختند. تصویرگری علمی در نسخه‌های اسلامی صرفا روشی برای زیباسازی متن نبود، بلکه نقشی اساسی در انتقال بهتر دانش، تبیین مفاهیم تخصصی و آموزش عملی ایفا می‌کرد. در میان موضوعات گوناگون مصور در این آثار، بدن حیوانات و به‌ویژه اسب، جایگاهی ویژه دارد. پژوهش حاضر، با هدف واکاوی ساختار بصری شیوه تشریح‌نگاری بدن اسب در نسخ دامپزشکی اسلامی (سده های نخستین اسلامی تا ۱۱ هجری) به بررسی نسبت میان تصویر و مطالب علمی پرداخته است. پرسش این است که تشریح‌نگاری اسب در نسخ دامپزشکی اسلامی به چه شیوه‌ای و با کدامین ویژگی‌های[R2.1] بصری صورت گرفته است؟ روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر خوانش بصری و محتوایی تصاویر و متن‌های همراه آن‌ها صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تصویر اسب در آثاری یا محوریت دامپزشکی یا همان بیطاری، نه صرفاً ماهیتی هنری دارد و نه کاملا علمی تلقی می‌شود، بلکه حاصل هم‌نشینی دانش تجربی و سنت‌های بیان تصویری است. در این نسخ، تصاویر با حذف جزئیات غیرضروری، ساده‌سازی بصری، نشانه‌گذاری نوشتاری و تأکید بر نماهای نیم‌رخ و گاه فوقانی، به‌منزله ابزاری آموزشی و کاربردی برای شناخت ساختار بدن و درمان بیماری‌ها عمل می‌کردند. بدین‌ترتیب، تصویرگری اسب در این متون را می‌توان نوعی بازنمایی کارکردی و شناختی دانست که در آن تصویر در خدمت انتقال دانش دامپزشکی قرار گرفته است. این پژوهش نشان می‌دهد که نسخ دامپزشکی اسلامی واجد سنتی تصویری هستند که در آن، تصویر نه عنصر تزئینی بلکه مکمل متن و ابزار فهم علمی بدن حیوانات است.

https://jihs.ut.ac.ir/article_108151_9538a766f5f08b6cbf9a9ddfb0891929.pdf

مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 24 2 2026 09 23 Civil Science in the Islamic Classification of the Sciences: From al-Fārābī to Naṣīr al-Dīn Ṭūsī and the Conceptual Background of Civic Governance علم مدنی در طبقه‌بندی علوم اسلامی: از فارابی تا خواجه نصیر و زمینه‌های مفهومی تدبیر مدنی 59 78 107667 10.22059/jihs.2026.415424.371907 FA مهدی مرادی برلیان استادیار، گروه حقوق عمومی و بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0000-0002-2881-1556 Journal Article 2026 05 29 Objective: This article examines the place of “civil science” in the Islamic classification of the sciences and asks how, in the works of al-Fārābī, Avicenna, and Naṣīr al-Dīn Ṭūsī, the governance of the city moves beyond domination, personal command, or the mere skill of ruling. It argues that civic governance in this tradition is linked to knowledge of ends, public interest, practical aptitude, and judgment in particular cases. The article does not seek to extract a later institutional theory from classical texts. Rather, it aims to recover conceptual elements through which authority over common life was understood in relation to knowledge, purpose, public interest, and prudent governance. Method: The study adopts a historical-conceptual method based on close textual analysis and comparative interpretation. It examines al-Fārābī’s Iḥṣāʾ al-ʿulūm, Avicenna’s al-Madkhal from al-Shifāʾ, and Naṣīr al-Dīn Ṭūsī’s Akhlaq-i Nasiri as its principal texts. Concepts such as voluntary action, happiness, civic leadership, practical philosophy, law, cooperation, common interest, general rules, and the governance of particular affairs are analyzed in relation to one another. Finding: The findings show that civil science in al-Fārābī is a science of voluntary actions, dispositions, human ends, happiness, and civic leadership. The validity of civic governance in this framework depends on craft, cultivated disposition, and the ability to connect universal principles with particular cases. Avicenna recasts this legacy within practical philosophy and relates politics to general human association and the normative ordering of action. Ṭūsī reformulates the same tradition through cooperation, common interest, general laws, and the governance of particular affairs according to time and public interest. Results: The results indicate that the Islamic classification of the sciences was not merely a pedagogical ordering of disciplines. It also contained a way of thinking about knowledge, action, the city, and the validity of civic governance. In this tradition, rule is not reduced to power or command; it is connected with practical wisdom, moral formation, public interest, general norms, and judgment in changing circumstances. Conclusions: The Islamic tradition of civil science should not be read as a ready-made institutional doctrine belonging to later public law vocabularie. Its significance lies elsewhere. It offers conceptual materials for a non-voluntarist understanding of civic governance and shows that authority over common affairs could be imagined as knowledge-based, purposive, limited, and practically guided before the emergence of later institutional vocabularies. هدف: این مقاله جایگاه «علم مدنی» را در سنت طبقه‌بندی علوم اسلامی بررسی می‌کند و به این پرسش می‌پردازد که چگونه در آثار فارابی، ابن‌سینا و خواجه نصیرالدین طوسی، تدبیر مدینه از سطح غلبه، فرمان شخصی یا مهارت صرف حکومت‌کردن فراتر می‌رود و به دانشی درباره غایت، مصلحت عمومی، شایستگی عملی و تشخیص جزئیات پیوند می‌خورد. مسئله مقاله استخراج نظریه نهادی از متون کلاسیک نیست، بلکه بازشناسی مفاهیمی است که در آن‌ها تدبیر ناظر به زندگی جمعی در نسبت با دانش، غایت، مصلحت و تشخیص عملی فهم می‌شود. روش پژوهش: پژوهش با روش تاریخی ـ مفهومی و بر پایه خوانش متن‌محور و تطبیقی انجام شده است. احصاءالعلوم فارابی، المدخل از منطق الشفاء ابن‌سینا و اخلاق ناصری خواجه نصیر به‌عنوان متون اصلی بررسی شده‌اند و مفاهیمی چون فعل ارادی، سعادت، ریاست، حکمت عملی، شریعت، تعاون، مصلحت عموم و تدبیر جزئیات در نسبت با یکدیگر تحلیل شده‌اند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که علم مدنی نزد فارابی دانشی درباره افعال ارادی، ملکات، غایات انسانی، سعادت و ریاست مدینه است و اعتبار تدبیر مدنی در آن به صناعت/مهنه، ملکه و توانایی تطبیق کلیات بر موارد جزئی وابسته است. ابن‌سینا این میراث را در ساختار حکمت عملی و در نسبت سیاست با مشارکت عمومی و تعیین هنجاریِ حدود عمل بازآرایی می‌کند. خواجه نصیر نیز آن را در زبان تعاون، مصلحت عموم، قوانین کلی و تدبیر جزئیات بر حسب زمان و مصلحت بسط می‌دهد. نتیجه‌گیری: نتیجه مقاله نشان می‌دهد که طبقه‌بندی علوم اسلامی، افزون بر کارکرد آموزشی، حامل نوعی فهم از نسبت دانش، عمل، مدینه و اعتبار تدبیر مدنی است. از این منظر، سنت علم مدنی، بی‌آنکه با نظریه‌های نهادی متأخر همسان باشد، چشم‌اندازی تاریخی برای فهم غیراراده‌گرایانه و غایت‌مند از تدبیر مدنی می‌گشاید.

https://jihs.ut.ac.ir/article_107667_cf21c61350fa18333d095687c47c1032.pdf

مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 24 2 2026 09 23 Historical Development of Numeral Systems and Computational Methods from Ancient Civilizations to Islamic Mathematics تحول تاریخی نظام‌های عددنویسی و روش‌های محاسباتی از تمدن‌های باستان تا ریاضیات اسلامی 72 92 107666 10.22059/jihs.2026.411852.371891 FA آیدین کیانی ماوی گروه فلسفه‌ی علم دانشگاه شریف، تهران، ایران 0009-0004-8489-1134 Journal Article 2026 02 23 This article explores the historical development of arithmetic and numeral systems from ancient civilizations to the period of scientific flourishing in the Islamic world. It highlights how fundamental concepts such as place value, zero, fractions, and computational tools emerged and evolved within diverse cultural contexts and practical needs. The study begins with the Babylonian sexagesimal system, one of the earliest known positional numeral systems, which enabled sophisticated calculations—particularly in astronomy—through its place-value structure. In contrast, the Greek alphanumeric system represents a non-positional approach to number representation, although sexagesimal divisions were adopted in astronomical computations. The article then examines the origin of the decimal positional system in India, characterized by distinct numerals and the use of zero as a placeholder. This innovation marked a turning point in the history of mathematics. Through scientific and cultural exchanges, the decimal system was transmitted to the Islamic world, where it was not only adopted but further refined and systematized. Within this intellectual environment, structured algorithms for addition, subtraction, multiplication, and division were developed and widely applied in commerce, administration, and the sciences. Special attention is given to the role of computational tools—particularly the dust board—in shaping arithmetic procedures. The material constraints and practical features of this device influenced the design of algorithms and calculation techniques. The gradual transition from dust boards to paper and ink represented not merely a technical shift but also a cultural transformation in the production and transmission of knowledge. Another significant development discussed is the formulation and consolidation of decimal fractions, which enhanced numerical precision and expanded the scope of quantitative reasoning. Ultimately, the article argues that the evolution of numeral systems was not simply the invention of new symbols, but the result of a dynamic interaction between practical demands conceptual innovation, and material instruments of calculation. This long-term process laid the foundation for the shared mathematical language used worldwide today and underscores the interconnected contributions of multiple civilizations. این مقاله به بررسی سیر تحول علم حساب و نظام‌های نمایش اعداد از تمدن‌های باستان تا دوره‌ی شکوفایی علمی در جهان اسلام می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه مفاهیم بنیادینی چون ارزش مکانی، صفر، کسر و ابزارهای محاسبه در بسترهای فرهنگی و نیازهای عملی گوناگون شکل گرفته و تکامل یافته‌اند. در بخش نخست، نظام شصت‌گانیِ بابلی به عنوان یکی از نخستین نمونه‌های نظام عددی موضعی معرفی می‌شود؛ نظامی که با اتکا به ارزش مکانی، امکان انجام محاسبات پیچیده، به‌ویژه در حوزه نجوم، را فراهم می‌کرد. در مقابل، نظام عددنویسی یونانی که بر پایه حروف الفبا استوار بود، نمونه‌ای از نظام‌های غیرموضعی به شمار می‌رفت، هرچند در محاسبات نجومی از تقسیمات شصت‌گانی بهره می‌گرفت. در ادامه، خاستگاه نظام دهدهی موضعی در هند بررسی می‌شود؛ نظامی که با معرفی ارقام متمایز و استفاده از صفر برای نشان دادن جایگاه خالی، تحولی بنیادین در تاریخ ریاضیات پدید آورد. این نظام از طریق تعاملات علمی و فرهنگی به جهان اسلام راه یافت و در آنجا نه تنها پذیرفته شد، بلکه توسعه یافت و نظام‌مند گردید. در این بستر، الگوریتم‌های محاسباتی برای جمع، تفریق، ضرب و تقسیم تدوین شدند و کاربرد گسترده‌تری در تجارت، دیوان‌سالاری و علوم پیدا کردند. مقاله همچنین به نقش ابزارهای محاسباتی، به‌ویژه «تخته شنی»، در شکل‌گیری شیوه‌های انجام عملیات حسابی می‌پردازد و نشان می‌دهد که محدودیت‌ها و ویژگی‌های این ابزار چگونه بر ساختار الگوریتم‌ها تأثیر گذاشته است. گذار تدریجی از تخته شنی به استفاده از کاغذ و مرکب، نه تنها تحولی فنی بلکه تغییری فرهنگی در شیوه تولید و انتقال دانش به شمار می‌رفت. از دیگر مباحث مهم، شکل‌گیری و تثبیت کسرهای اعشاری در سنت ریاضی اسلامی است که امکان بیان دقیق‌تر کمیت‌ها و توسعه محاسبات عددی را فراهم ساخت. در نهایت، این مقاله نشان می‌دهد که تحول نظام‌های عددی صرفاً حاصل ابداع نمادهای جدید نبوده، بلکه نتیجه تعامل میان نیازهای عملی، نوآوری‌های نظری و ابزارهای مادی محاسبه بوده است. این روند تاریخی زمینه‌ساز شکل‌گیری زبان مشترک ریاضیات در جهان امروز شد و نقش تمدن‌های گوناگون را در این فرایند پیوسته و تدریجی برجسته می‌سازد.

https://jihs.ut.ac.ir/article_107666_bb889964ac14ceb1b9771a8c18aef803.pdf

مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 24 2 2026 09 23 An Introduction to Charles Carré’s Report on Equine Diseases in Qajar Iran معرفی گزارش شارل کاره از وضعیت بیماری‌های اسب در ایران دوره قاجار 93 108 108255 10.22059/jihs.2026.418023.371917 FA جلال شایق دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر 0000-0003-2606-3168 Journal Article 2026 06 05 Charles Carré, a French veterinarian and graduate of the Alfort Veterinary School in Paris, was dispatched to Iran in 1905 as the personal veterinarian to Mohammad Ali Mirza, the Crown Prince (later Mohammad Ali Shah Qajar). During his four-year residence in Iran (two years in Tabriz and two years in Tehran), he compiled the first comprehensive scientific report on equine diseases in Iran. This report, a copy of which has recently been discovered in the library of the Alfort Veterinary School, contains valuable information on the state of traditional veterinary medicine in Iran, contagious and non-contagious equine diseases, Iranian customs and practices concerning animal care, and the confrontation between traditional medicine and modern medicine during the Qajar period. This article introduces this report and its significance in the history of veterinary medicine in Iran, and demonstrates how this historical document can contribute to a better understanding of the background of veterinary medicine in Iran and animal diseases. شارل کاره، دامپزشک فرانسوی فارغ‌التحصیل مدرسه آلفر پاریس، در سال ۱۹۰۵ میلادی به‌عنوان دامپزشک مخصوص ولیعهد محمدعلی میرزا (بعدها محمدعلی شاه قاجار) به ایران اعزام شد. او طی چهار سال اقامت در ایران (دو سال در تبریز و دو سال در تهران)، اولین گزارش مدون و علمی را درباره بیماری‌های اسب در ایران تدوین کرد. این گزارش که اخیراً نسخه‌ای از آن در کتابخانه مدرسه آلفر یافت شده، حاوی اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت دامپزشکی سنتی ایران، بیماری‌های واگیر و غیرواگیر اسب، آداب‌ورسوم ایرانیان در مواجهه با حیوانات، و تقابل طب سنتی با پزشکی مدرن در دوره قاجار است. این مقاله به معرفی این گزارش و اهمیت آن در تاریخ دامپزشکی ایران می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه این سند تاریخی می‌تواند در شناخت بهتر پیشینه دامپزشکی ایران و بیماری‌های دامی مؤثر باشد.

https://jihs.ut.ac.ir/article_108255_4d153a02637b3cfe008fc58a44ffb832.pdf

مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 24 2 2026 09 23 Genealogy of Green City Discourse: A Historical–Discursive Analysis of Epistemic Ruptures and Knowledge–Power Mechanisms in Urban Planning تبارشناسی گفتمان شهر سبز: واکاوی تاریخی-گفتمانی گسست‌های معرفتی و مکانیسم‌های دانش-قدرت در برنامه‌ریزی شهری 109 139 108431 10.22059/jihs.2026.419577.371921 FA علی رضا نوروزی شرف گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0000-0001-9239-6652 منصور رضاعلی پژوهشکده تاریخ علم، دانشگاه تهران 0000-0003-4131-6696 حافظ مهدنژاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه سیدجمال الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران 0000-0001-7548-9355 Journal Article 2026 05 26 The green city is recognized as one of the approaches to achieving sustainable development and enhancing urban livability, having been shaped by political, ecological, and social factors. Accordingly, this study seeks to examine the evolution of green city discourse and identify the epistemic ruptures and knowledge–power mechanisms governing urban planning. In terms of purpose, this research is fundamental, and in terms of nature, it is qualitative. The research methodology is grounded in Foucauldian genealogy combined with critical discourse analysis. Data were collected through in-depth documentary and library-based studies. The findings indicate that the evolution of green city discourse has not been merely linear, progressive, or technical; rather, it is the outcome of seven epistemic and knowledge-based ruptures. These include: urban sanitary engineering; the garden city and biopolitics; modern urbanism and spatial discipline; sustainable development and New Urbanism; ecological biopower; algorithmic biopower; and post-COVID urbanism and transhuman subjectivity. Across these epistemic ruptures, the conception of the green city has shifted from viewing nature as an instrument of sanitary engineering and cleanliness to understanding nature as a co-creator and living partner within resilience networks. Therefore, this study argues that the green city can be interpreted beyond an environmental or technocratic phenomenon. From a Foucauldian perspective, it can be understood as a political—or biopolitical—technology through which urban governance and management are exercised. Furthermore, the findings move beyond linear historiography and critique approaches limited to quantitative measures or green branding, demonstrating that an understanding of urban environmental crises requires an examination of the hidden layers of power and truth. Finally, the study recommends that urban managers and policymakers move beyond an exclusive focus on the quantity of green space and give particular attention to emerging processes such as environmental justice, local proximities, and citizen co-creation in urban governance. شهر سبز به عنوان یکی از رویکردهای تحقق توسعۀ پایدار و ارتقای زیست پذیری شهری شناخته می شود که تحت تأثیر عوامل سیاسی، اکولوژیک و اجتماعی قرار داشته است. بر همین مبنا، این پژوهش، در جست‌و‌جوی واکاوی سیر تحول گفتمان شهر سبز و استخراج گسست‌های معرفتی و مکانیسم‌های «دانش-قدرت» حاکم بر برنامه‌ریزی شهری می‌باشد. پژوهش حاضر از لحاظ هدف، بنیادین و از نظر ماهیت، کیفی محسوب می‌شود. روش پژوهش مبتنی بر تبارشناسی فوکویی همراه با تحلیل گفتمان انتقادی، می‌باشد. داده های این پژوهش از راه مطالعات عمیق اسنادی و کتابخانه‌ای، گردآوری گردیده‌اند. بر اساس یافته‌های پژوهش، سیر تحول گفتمان شهر سبز به صورت خطی، تکاملی و تکنیکی صرف نیست، بلکه ماحصل هفت گسست معرفتی و اپیستمولوژیک می-باشد. این گسست‌های معرفتی مشتمل بر مهندسی بهداشت شهری، باغ‌شهر و زیست‌سیاست، شهرسازی مدرن و انضباط فضایی، توسعۀ پایدار و نوشهرگرایی، زیست‌قدرت اکولوژیک، زیست‌قدرت الگوریتمی، و شهرسازی پساکرونا و سوژگی فرابشری هستند. در این گسست‌های معرفتی، ماهیت شهر سبز از طبیعت به مثابه ابزار مهندسی بهداشت و پاکیزگی عبور نموده و وارد مفهوم طبیعت به عنوان هم‌آفرین و شریک زیستی در شبکه‌های تاب‌آوری، شده است. لذا پژوهش حاضر استدلال می‌کند که شهر سبز را می‌توان فراتر از یک پدیدۀ زیست‌محیطی یا تکنوکراتیک تفسیر نمود. چنان چه از لحاظ فوکویی، به مثابۀ یک فناوری سیاسی یا زیست‌سیاسی قابل فهم می‌باشد که از طریق آن، حکمروایی و مدیریت شهری اعمال می‌گردد. همچنین، نتایج پژوهش حاضر از تاریخ‌نگاری خطی و نقد رویکردهای صرفاً کمی یا برندسازی سبز عبور کرده‌اند و نشان داده که ادارک بحران‌های محیطی شهری نیازمند واکاوی لایه‌های پنهان قدرت و حقیقت، می‌باشد. در نهایت، نتایج پژوهش حاضر به مدیران و سیاست‌گذاران شهری پیشنهاد نموده که صرفا بر کمیت فضای سبز تمرکز نکنند بلکه نگاه ویژه‌ای به روندهای نوظهوری از جمله عدالت زیست‌محیطی، مجاورت‌های محلی و هم‌آفرینی شهروندان در حکمروایی شهری، داشته باشند.

https://jihs.ut.ac.ir/article_108431_10b322c7364f245ccdef534ff8c45565.pdf