مؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05732120041121-تکوین و تطور شیوه های تفکر در نخستین سده های اسلامی11483FAسید احمدهاشمىJournal Article19700101The present article is a survey into the epistemine the content of the heritage of Islamic thought but to search the structure of the rationality that created it .this rationality is not merely Arabic but some of its constiuents are Arabic and some of them are non- Arabic moreover the formation of Arabic xonstiuents of that rationality were also affected by the characteristics of non-arabic culturesمقاله حاضر جستاری است در معرفت شناسی اندیشه دوره اسلامی. این جستار درصدد بررسی محتوای میراث فکری دوره اسلامی نیست، بلکه ساختار عقلانیت پدیدآورنده این میراث را می کاود; و بدین نتیجه می رسد که این عقلانیت، عقلانیتی تمامأ عربی نیست، بلکه برخی از مؤلفه های سازندهء آن عربی
و برخی دیگر غیر عربی است. بعلاوه حتی در شکل گیری مؤلفه های عربی آن
نیز ویژگی های فرهنگ های غیرعربی مؤثر بوده است.https://jihs.ut.ac.ir/article_11483_d90e7cad91e8b97773ee0657f30e8df3.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05732120041121-نقدی بر دورهء2820 سالی در گاهشماری هجری شمسی11484FAرضاعبداللهىJournal Article19700101دوره ها رکن رکین گاه شماریهای ایرانی از آغاز تا به امروز بوده است. در دوران هخامنشیان گاه شماری شمسی- قمری با دورهء19ساله به کار می رفته است. سلوکیان گاه شماری شمسی- قمری با دورهء25 ساله را به کار می بردند. اشکانیان در آغاز همان شیوهء سلوکیان را ادامه دادند، ولی به زودی با مبدأ مستقلی که از شروع سلطنت سلسلهء خود تأسیس کردند گاه شماری شمسی را رسمیت دادند. در دورهء ساسانیان گاه شماری دورهء اشکانیان به دو صورت عرفی و وهیژکی (بهیزک) متداول گردید.
دورهء برقراری کبیسه در هر 120 سال در دورهء ساسانیان موضوع مطالعات بسیاری از محققان ایرانی، شرق شناسان شده است. کبیسهء مضاعفی که در سال 461 م در دوران سلطنت فیروز (459-484 م) پسر یزدگرد دوم در گاه شماری وهیژکی برگزار شده است، نزدیک به 600 سال یعنی تا تأسیس مبدأ گاه شماری جلالی نقطهء عطف محاسبات برقراری کبیسه در گاه شماریهای ایرانی در ایرأن وحتی سایر مناطق در قلمرو اسلامی بوده است. شیوهء برگزاری کبیسه در گاه شماری جلالی یکی از افتخاراتی است که منجمان و ریاضی دانان ایرانی نزدیک به هزار سال پیش به آن دست یافته اند. متأسفانه هیح گاه و حتی در دوران معاصر برای کاربرد دوره های برقراری کبیسه و بسیاری دیگر از ارکان اصلی گاه شماری محمل قانونی لازم تدارکhttps://jihs.ut.ac.ir/article_11484_02e8549c55d02c05db5560fc625b713c.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05732120041121-محاسبهء رایانه ای بهترین کبیسه بندی در گاهشماری هجری شمسی11485FAموسىاکرمىJournal Article19700101The length of real solar year has some variations because of different factors in a way that is very difficult to compute it for each year. The solar calendar there fore must be based on the average length of the solar year. This length i.e tropical year is not an integer ( 365.24219879 days). Thus in solar calendar, we must make use of some special intercalation in order to get the length of calendar year as much close to the length of natural year as possible.
The present Iranian calendar is a solar one . but the law is silent about the length of solar year and the method of intercalation , the fact that has brought about discrepancies among the experts in Iranian calendar
Believing in the necessity of accepting the average length of solar year the author has tried to find the best intercalation and appropriate cycle(s) by using a computer program as the result of these computations , a 2820-year cycle . with its special system of leap years. Is the best possible since it prepares a cycle for any ideal solar calendar , including the present Iranian calendar .the outhor claims that this cycle ( with its method of intercalation ) would put an end to discrepancies anong the scholarsطول سال حقیقی خورشیدی با عوامل گوناگونی تغییر می کند به گونه ای
که محاسبهء دقیق آن برای هر سال بسیار دشوار است. از این رو به نظر نگارنده، تقویم نگاری خورشیدی باید بر اساس طول سال متوسط خورشیدی بنا گردد. این طول سال متوسط خود یک عدد صحیح نیست (24219879/365روز). از این رو در تقویم نگاری خورشیدی باید کبیسه گیری خاصی منظور گردد تا انطباق هرچه بیشتری میان طول سال تقویمی و طول سال طبیعی پدید آید. مطابق قانون مصوب 1304 ش مجلس شورای ملی، گاهشماری کنونی ایرانی یک گاهشماری خورشیدی است. اما قانون دربارهء طول سال خورشیدی و چگونگی کبیسه گیری سکوت کرده است و این امر موجب اختلاف بسیار میان تقویم نگاران کشور شده است.
نگارنده با اعتقاد به لزوم پذ یرش طول سال متوسط خورشیدی کوشیده است با محاسبهء رایانه ای بهترین کبیسه بندی را در دوره یا دوره های مناسب به دست آورد. بر پایه این محاسبات دورهء2820 سالی. با کبیسه بندی ویژه، بهترین دورهء ممکن برای هر گاهشماری خورشیدی مطلوب. از جمله گاهشماری کنونی ایرانی. است به گونه ای که با این دوره و کبیسه بندی ویژهء آن دقیقترین تقویم ممکن به دست می آید، و، تصویب قانونی آن می تواند به اختلاف موجود میان تقویم نگاران پایان دهد.https://jihs.ut.ac.ir/article_11485_470937d38392637adfb4cb0723d02fe6.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05732120041121-سیر هندسه اقلیدسی از اقلیدس تا شیخ الرئیس بوعلی سینا11486FAعبداللهانوارJournal Article19700101Eucilds priniciples which contains thirteen articles in geometry was transferred to Islamic world via two translations entitled haruni and ma muni . the geometry books of Islamic era contains two additional articles by hypsicles . Avicenna compild the chapter of geometry of shifa on the basis of these fifteen articles .and presented his own reasoning.
In order to be familiar with Avicenna s method of reasoning . the proposition of cutting a certain line in exrtain line in extreme and mean ratio will be discussed in this articleکتاب اصول اقلیدس با دو ترجمه، معروف به هارمونی و مأمونی. مشتمل بر سیزده مقاله در دوره نهضت ترجمه وارد فرهنگ اسلامی شد اما هندسه موجود در منابع أسلامی، دومقالهء دیگر از ایسقلاوس را نیز دربردارد. بوعلی نیز در نگارش هندسهء شفا با اصل قرار دادن همین پانزده مقاله، به ارائهء أستدلال های خویش پرداخته است.
در این مقاله، برای آشنایی با نحوه استدلال بوعلی سینا، قضیه تقسیم خط به نسبت ذات وسط و طرفین عرضه و تبیین می شود.https://jihs.ut.ac.ir/article_11486_57f65a1a36e3020795355afb0f78f384.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05732120041121-رساله ای در استدلال بر روش ضرب و تقسیم شصتگانی منسوب به شرف الدین طوسی (متوفی 610 ق)11487FAفاطمهسوادىJournal Article19700101The sexagesimal system. Which is considered one of the major fields af arithmetic during the Islamic period has widely been applied in astronomical calculations up to present. This system s also used in precise mathematical calculations . like deriving the spuare and cube roots of non- sexagesimal numbers . muslim mathematicians used sexagesimal numeration system to write decimal place values . before the development of the decimal numeration system to a fully positional one.
The sexagesimal numeration system was invented and developed by the Sumerians and dates back to around 2000 b.c
This article contains the aforementioned text and some points clarifying its terminology and methodology . the al –Tusos work includes reasoning behind the method of sexagesimal multiplication and division on the basis of proportion.حساب شصتگانی که از ارکان حساب دوره اسلامی به شمار می رود،
علاوه بر محاسبات نجومی، در محاسبات دقیق، مانند به دست آوردن جذر
و کعب اعداد صحیح غیر شصتگانی نیز کاربرد داشته است و ریاضیدانان
مسلمان، پیش از ابداع و رواج کسرهای اعشاری، برای نمایش قسمت
کسری اعداد از کسرهای شصتگانی بهره می جستند.
نظام عددنویسی و حساب شصتگانی سابقه ای بس طولانی در تاریخ
ریاضیات دارد. سومری ها در حدود 2000 ق. م این نظام عدد نویسی را
ابداع کردند و حساب مبتنی بر آن را گسترش دادند.
حساب شصتگانی متشکل از چهار عمل اصلی و استخراج جذر و کعب
اعداد شصتگانی است. رسالهء مورد بررسی در این مقاله که منسوب به
شرف الدین طوسی، ریاضیدان بزرگ ایرانی است- دربرگیرندهء استدلال بر
روش ضرب، تقسیم شصتگانی، برمبنای تناسب است.https://jihs.ut.ac.ir/article_11487_1eaeac095143e30ad86517923137e076.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05732120041121-تاریخ شناخت دستگاه گردش خون و بیماری های آن از آغاز ا پایان عصر جالینوس11488FAمحمد دانشپژوهJournal Article19700101Writings regarding of the history of general medicine as translations or original works has a long history in our country but when it comes to the history of specialized medicine less attention was paid. The purpose of this article is to open a narrow path and to motivate the young thinkers to do research .
Form the time the man began to converse and express wisdom. He spoke about his heart . however he did know the role of neither this part nor its diseases.the theories which have been propounded over the centuries have mostly been incorrect and far from reality.
In Babylonian. Assyrian and Egyptian medicine there have been indirect allusions to myocardial infraction and bacterial endocarditic.
The Egyptians and the Chinese in particular have spoke about sphygmology which is one of the first direct physical signs of heart disease . in Hippocrates s writings the heart muscle and valves are pointed out . but he believed that there was no blood in the arteries . Aristotle was among the first who dissected abunaks abd talked about the circulatory blood . after the birth of Christ and in romans era. There have been some symptoms of cardiac which retrospectively lead us to the etiology of heart disease . Galen in the second century gives us some information about the circulatory system also mislead us regarding its physiologyنوشته های تاریخ عمومی پزشکی به زبان فارسی، به صورت ترجمه یا تألیف در کشور ما سابقه کهن دارد ولی تاریخ رشته های تخصصی پزشکی کمتر مورد توجه بوده است. هدف این مقاله آن است که کوره راهی را در یکی از این زمینه ها باز کند و انگیزه پژوهش در جوانان صاحب اندیشه را فراهم آورد.
از زمانی که آدمی سخن آغاز کرد و خرد ورزید، از قلب خود نیز سخن گفت، اما نمی دانست که این عنصر چه نقشی دارد و بیماریهای آن کدام است. در طول قرون گذشته، آراء مطرح شده در این باره جز پاره ای خیال پردازی و نشانی های نادرست و عللی دور از حقیقت، نبود و آگاهی متکی بر علم کمتر در میان بود.
در پزشکی بابلی، آشوری و مصری اشاره های غیر مستقیم به سکته قلبی و حتی آندوکاردیت باکتریائی شده است. مصریان و به ویژه چینیان به شرح نبض شناسی پرداختند، که از اولین نشانه های فیزیکی شناخته شدهء بیماری قلبی است. در آثار بقراط از تشریح ماهیچه و دریچه های قلب سخن رفته است ولی به نظر وی در سرخرگ، خون جاری نیست.
ارسطو از نخستین کسانی بود که به تشریح "حیوان " پرداخت و از حرکت موجی خون یاد کرد. پس از میلاد مسیح و در دوران رومیان اشاراتی به برخی از نشانه های بیماری قلبی دیده می شود که در پزشکی جدید با شناخت پیشرفته بیماری ها می توان با پس نگری علت بیماریها را در آن دوره بازشناخت. جالینوس در قرن دوم میلادی، همچنان بر داده های تشریحی اتکا می کرد و در شناخت فیزیولوژی گردش خون به بیراهه رفت.https://jihs.ut.ac.ir/article_11488_a8b823ae939274c0398ced096d40db77.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05732120041121-بررسی و تحلیل مقدماتی ترجمهء فارسی زیج شستکه11489FAمحمدباقریدانشیار بنیاد دایرة المعارف اسلامیJournal Article19700101This article provides an edition of the Persian translation of zij-I shustaka written originally in Arabic by an Iranian astronomer husayn ibn musa hurmuzi. Around 10 centuries ago . different form most known zijes.this short treatise does not include many detailed tables .it only has two relatively small tables for calculating the conjuncations and oppositions of the sun and the moon . and the lunar crescent visibility . using the astronomical calendars of four years prior to the given year , hurmuzi calculates the ecloptical longitudes of the sun the moon and the planets . he actually makes use of the known periods of the motions of the celestial bodies . a photo of a very old Arabic manuscript is also provided at the end of the articleمقالهء حاضر حاوی ویرایشی از ترجمه فارسی زیج شستکه است که حسین بن موسی هرمزی، اخترشناس ایرانی، آن را در حدود 10 قرن پیش به عربی نگاشته است. این رسالهء کوتاه برخلاف عموم زیج ها، شامل جدولهای مفصل نجومی نیست و تنها دو جدول نسبتأ مختصر دارد که به محاسبهء اجتماع و استقبال ماه و خورشید و به رؤیت هلال ماه مربوط می شود. روش هرمزی برای محاسبهء طول دایرة البروجی ماه وخورشید و سیارات مبتنی بر استفاده از تقویم های نجومی چهار سال اخیر نسبت به سال مورد نظر است. هرمزی عملأ از دورهء تناوب های شناخته شده هر جرم سماوی برای تعیین طول سماوی آن استفاده می کند. در پایان ویرایشی ترجمهء فارسی زیج شستکه ، تحلیل مقدماتی روشهای هرمزی و نیزتصویر یک نسخهء خطی عربی بسیارکهن آمده است.https://jihs.ut.ac.ir/article_11489_9a35cdfffe1a3481df2e6e3121b73b06.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05732120041121-نقدی بر تصحیح کتاب فردوس الحکمه: کهنترین درسنامه پزشکی11490FAسید حسین رضویبرقعیJournal Article19700101-https://jihs.ut.ac.ir/article_11490_84f7e06ae5a884ce511fac3538228e26.pdf