مؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05734120060522-دستاوردهای ابنسینا در حوزة علم و خدمات او به فلسفة آن17433FAسید حسیننصراستاد دانشگاه در رشتة مطالعات اسلامی، دانشگاه جورج واشینگتن؛ رئیس بنیاد مطالعات سنّتیJournal Article19700101Ibn S?n? is generally known as one of the most important philosophers and physicians, one whose contributions to science and philosophy have attracted numerous studies. This article provides an outline of his philosophy of science which determined the framework for his understanding of natural philosophy. Rather being of historical interest, the article argues, Ibn S?n?’s philosophy of science is a useful beginning for developing a contemporary Islamic philosophy of science. The article also discusses Ibn S?n?’s importance in the philosophy of health and medicine.خدمات ابنسینا که عموماً به عنوان یکی از مهمترین فلاسفه و اطبا شناخته میشود، به علم و فلسفه موضوع بسیاری از پژوهشها قرار گرفته است. این مقاله طرحی کلی از فلسفة علم وی، که تعیینگر چارچوب نظریِ دریافت او از فلسفة طبیعی است، به دست میدهد. این نوشتار بدون پرداختن به علائق تاریخی استدلال میکند که فلسفة علم ابنسینا سرآغازی مفید برای توسعة فلسفة اسلامی علم معاصر است. این مقاله همچنین اهمیت ابنسینا در فلسفة بهداشت و طب را مورد بحث قرار میدهد.https://jihs.ut.ac.ir/article_17433_3d0cb6362bd65d05e28f23d2053d7345.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05734120060522-توصیف مقدماتی نظریههای صبح کاذب در نجوم دورة اسلامی17434FAحمیدرضا گیاهییزدیمدیر گروه تاریخ علم بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، تهرانJournal Article19700101In the astronomy of the Islamic Period, the astronomical twilight is called “true dawn”. In the Islamic ordinances the observation of this phenomenon indicates the beginning time of the morning prayer. There are also some reports about the visibility of an elongated faint glow before true dawn which was called “false dawn”. In modern astronomy it is clear that the false dawn is caused by the reflection of the sunlight from the interplanetary dust particles, known as the “zodiacal light”, because it extends along the ecliptic. But most astronomers of the Islamic period assumed that it is caused by the reflection of the sunlight in the earth’s atmosphere, similar to the origin of the true dawn. Some of them, of course, did realize that, according to observational evidence, the false dawn cannot be caused in the earth’s atmosphere, but they could not substitute a new scientific theory to explain the real origin of the false dawn. In this preliminary survey various theories regarding the origin and appearance of the false dawn are presented from published and unpublished texts on astronomy of the Islamic period.در نجوم دورة اسلامی، بینالطلوعین نجومی را «صبح صادق» مینامیدند. در احکام اسلامی، رؤیت این پدیده، شاخص شروعِ وقت نماز صبح است. همچنین گزارشهایی دربارة رؤیتپذیر بودن هالهای کمنور به شکلی کشیده پیش از صبح صادق، که «صبح کاذب» نامیده میشد، [از دورة اسلامی] بر جای مانده است. اخترشناسی جدید علت صبح کاذب را بازتاب نورخورشید از ذرات غبار بین سیارهای میداند و آن را نور منطقةالبروجی مینامد؛ زیرا در راستای دایرةالبروج امتداد مییابد. بیشتر منجمان دورة اسلامی منشأ این پدیده را همانند صبح صادق، بازتاب نور خورشید در جوّ زمین پنداشتهاند. البته برخی از آنان، بنا بر شواهد به دست آمده از رصدهایشان دریافته بودند که منشأ صبح کاذب نمیتواند پراکندگی نور خورشید در جوّ زمین باشد؛ اما نتوانسته بودند نظریة علمی جدیدی را برای تبیین منشأ واقعی آن جایگزین نظریههای موجود کنند. در این توصیف مقدماتی، نظریههای گوناگون دربارة منشأ و ویژگیهای ظاهری صبح کاذب، از بین متون چاپ شده و چاپ نشدة نجوم دورة اسلامی، انتخاب و عرضه شده است.https://jihs.ut.ac.ir/article_17434_e0b1c21a8e83a13fa734dc6645404114.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05734120060522-آرا و آثار حنین بن اسحاق17435FAسید احمدهاشمیعضو گروه فرهنگ و تمدن بنیاد دائرة المعارف اسلامیJournal Article19700101H?unayn b. ’Ish??k? is one of the most hardworking scholars of Islamic period. He has many works and translations on medicine, philosophy, logic, ethics, natural sciences and Christian theology. This article is to introduce his most important works on medicine, philosophy and logic and also to present a brief report of his views about Christian theology. Table 2 is also a useful summary of H?unayn’s treatise on Galen’s works which contains a rather complete list of his circle’s medical translations.
This article is in fact the second part of a survey which its first part entitled “H?unayn b. ’Ish??k’s Translation School” is published in the last issue of this journal.حنین بن اسحاق (194-260ق) یکی از پرکارترین دانشمندان دورة اسلامی است. او در طب، فلسفه، منطق، اخلاق، علوم طبیعی و کلام مسیحی آثار فراوانی تألیف و ترجمه کرده است. در این مقاله ضمن معرفی مهمترین آثار او در طب و فلسفه و منطق، گزارشی مختصر از آرای وی در کلام مسیحی عرضه میشود. جدول شمارة 2 نیز تلخیصی سودمند از رسالة حنین دربارة آثار جالینوس است که حاوی فهرست نسبتاً کاملی از ترجمههای پزشکی حنین و یاران اوست. این مقاله در حقیقت بخش دوم جستاری است که در شمارة پیشین مجلّة تاریخ علم با عنوان «مدرسة ترجمة حنین بن اسحاق» به چاپ رسیده است.https://jihs.ut.ac.ir/article_17435_bca669dca8f832f3f0a25e464b0b5388.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05734120060522-تصحیح و شرح باب فی معرفة سمت القبلة لابیریحان البیرونی (د.440 ق)17436FAUnknownJournal Article19700101This article is to introduce one chapter of al-B?r?n?’s treatise on astrolabe entitled: Kit?b f? ?ilm-i al-Asturl?b (A book on astrolabe knowledge). This chapter is about finding k?ibla direction by Astrolabe. Also, it argues dependence of various astronomical traditions and interaction between astronomy and Islam. World-map centered Mecca and additional graphs on astrolabe are examples for showing this dependence. There are mathematical explanations although they are not goal of this paper.این مقاله به معرفی بخشی از یک کتاب منتشر نشده از ابوریحان بیرونی به نام کتاب فی علم الاسطرلاب میپردازد. این بخش دربارة یافتن سمت قبله با استفاده از اسطرلاب است. همچنین از این رهگذار، ارتباط سنّتهای مختلف نجومی با عنصر دینی و تأثیر متقابل دین اسلام و اخترشناسی بررسی شده است. نقشههای مربوط به یافتن سمت قبله و اضافاتی که دانشوران مسلمان به منظور کاربردهای دینی بر اسطرلاب انجام دادهاند، به عنوان نشانههایی از این ارتباط دوسویة بالنده ذکر گردیده و توضیحات هندسی و ریاضی لازم برای توضیح مطلب افزوده شده است.https://jihs.ut.ac.ir/article_17436_a03b0bb73f606cdc11d21de9a9832acb.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05734120060522-نگاهی به کتاب التعریف بطبقات الامم، از قاضی صاعد اندلسی (420-462 ق)17437FAبنفشهافتخاریدانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ علم، دانشگاه تهرانJournal Article19700101K?ad?i S?a?id Andulus?, scientist and historian of 12th century, wrote a book entitled al-Ta?r?f bi-T?abak??t al-’Umam on people classifications and their characteristics. But this book has specific point of view about science which puts it in the history of science category. This paper is to investigate this book’s rank in this category by the modern standards of the historiography.قاضی صاعد اندلسی دانشمند و مورخ قرن پنجم هجری در کتاب نامدار خود، التعریف بطبقات الامم، رویکردی خاص به مقولة علم دارد که بر پایة آن میتوان این کتاب را در ردة کتب تاریخ علم قرار داد. در این مقاله با معیارهای امروزینِ تاریخنگاری جایگاه این کتاب در دو حوزة تاریخی و علمی به طور مستقل و با هم بررسی میشود.https://jihs.ut.ac.ir/article_17437_24e1a9b63ab6594147eae1d8b5e5a5df.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05734120060522-مقایسة روشها و معادلات مختلف برای اعمال کبیسههای گاهشماری هجری خورشیدی...17438FAفریدقاسملوعضو گروه تاریخ علم بنیاد دائرةالمعارف اسلامی و عضو شورای مرکز تقویم دانشگاه تهرانJournal Article19700101From the year 1926/1305, Solar Hijri Calendar is used in Iran as the official calendar. In this calendar, each year is consisted of 12 months which 6 of them have 31 days. Next 5 months have 30 days and the 12th month has 29 days. Just in Intercalary years, the 12th month has 30 days. The base of the Solar Hijri Calendar is the time when the prophet of Islam traveled from Mecca to Medina in the 7th century. Solar Hijri calendar can be assumed as the most exact calendar ever exists in the world. One of the reasons caused this calendar to be so exact is that there is Intercalary years in this calendar, which have years distance to meet next Intercalary year. This is different from the other solar calendars which have 4 years duration for Intercalary years. But there is no explicit rule to when to apply these 5 years durations for Intercalary years. This caused the past and the present scientists, who studied about this calendar, present different ideas about how to apply Intercalary duration. In this study we try to review a report about the methods, presented by past scientists and after that we present currently scientist ideas about Intercalary calculation tables. As our view this study will help us to compare different scientist’s theories and to find which one is more exactاکنون هشتاد سال از رسمی شدن گاهشماری هجری خورشیدی میگذرد. مبدأ این گاهشماری هجرت پیامبر اکرم (ص) و ماهیت آن خورشیدی است و نام ماههای آن از گاهشماری یزدگردی رایج در ایران پیش از اسلام گرفته شده که شش ماه اول آن 31 روز بوده، پنج ماه بعدی 30 روزه و ماه دوازدهم در سالهای عادی 29 و در سالهای کبیسه 30 روزه است. این سال در نوروز و در لحظة اعتدال بهاری نو میشود.
این گاهشماری با آنکه دقیقترین گاهشماری موجود جهان خوانده شده، اما در تبیین ترتیب اجرای کبیسههای آن بر مبنای هر چهار سال یک بار، غفلت میگردد و فاصلة سال کبیسه با سال بعدی به پنج سال میرسد؛ یعنی اجرای دورة منظمی برای این کبیسهها اندیشیده نشده یا دستِکم رسمی نگردیده است. بحث دربارة چگونگی قرار گرفتن این کبیسهها از زمان پیدایش گاهشماری جلالی در قرن پنجم هجری مطرح بوده است. در این مقاله به مهمترین این بحثها و راهحلهای ارائه شده برای آن میپردازیم.https://jihs.ut.ac.ir/article_17438_c50a14d65267d8e8a132fde07ddcd20a.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05734120060522-معرفی تألیفاتی جدید در حوزة تاریخ علم17439FAمریممعینینیاپژوهشگر پژوهشکدة تاریخ علم، دانشگاه تهرانJournal Article19700101-https://jihs.ut.ac.ir/article_17439_cf9f838175d5dc6678a97eab1e469986.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05734120060522-شناسایی نسخهای خطی دربارة اسطرلاب در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران17440FAسید محمدمظفریدانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ علم، دانشگاه تهرانJournal Article19700101-https://jihs.ut.ac.ir/article_17440_8722e0292a1e0f577dba828057f7f19d.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05734120060522-نحوة نگارش تاریخ جراحی جدید در جهان اسلام و عرب...17441FAآن ماریمولنCNRS Director of Research at CEDEJ (Center of Legal, Economical and Social Studies and Documentation), Cairo, EgyptJournal Article19700101This article depicts the difficulties met while dealing with the history of modern surgery in the Arab and Muslim world. Some of these obstacles are linked to the lack of organized archives, the rarity of secondary literature and tentative syntheses in the field. Others are of more epistemological nature, such as the lack of elaborated problematic and interpretative framework. The author suggests some means to circumvent the listed obstacles. More positively, the history of modern surgery, far from being reducible to a succession of innovation transfers between centers and their peripheries, yields a complex picture of scientists interacting (in local communities as well as diasporas), and is highly revealing of a variety of cultural and religious issues, more or less specific to every society. Finally, such a study promises new venues on the history of the modern body, explored, repaired, restored and potentially reshaped by surgical technicshttps://jihs.ut.ac.ir/article_17441_b8119ac31a6e8c32c7d834fed1bff9a9.pdf