مؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05737120090823AbuTorab’s Treatise on Trisection of Anglesرساله میرزا ابوتراب نطنزی در تثلیث زاویه12923044FAفاطمهدوستقریندانشجوی دکتری تاریخ تمدن و ملل اسلامی، دانشگاه آزاد (واحد علوم و تحقیقات)Journal Article19700101Trisection of an angle is one of the famous problems in the history of mathematics. The impossibility of trisecting an angle with a straightedge and compasses was known. Therefore finding an accurate approximation of irrational quantity of the Sine of degree- which was important for setting up sine tables in Z?jes, and also for astronomical calculations- is very difficult. So, many scientists devoted their attempts to find a solution to this problem. M?rz? Ab? Tor?b Nat?anz?, a scholar of the Qajarid era, in a Persian treatise entitled Dar ma‘rifat-i watar-i thulth-i qaws-i ma‘l?mat al-watar (on the knowledge of the chord of one-third of an arc with a known chord), presented a geometrical method for trisecting an angle which turns out to be mathematically equivalent to the algebraic method of Jamsh?d K?sh?n? (al-K?sh?) for finding the Sine of one degree. Surveying different approximate methods of trisecting an angle in ancient Greek and Islamic periods, this paper presents a critical edition and a commentary of M?rz? Ab? Tor?b’s treatise.تثلیث زاویه به همراه تربیع دایره و تضعیف مکعب از مسائل کهن ریاضی است که ریاضیدانان بسیاری در بار? آنها اظهارنظر کردهاند. محاسب? وتر ثلث یک زاویه با استفاده از یک معادل? جبری از جمله روشهایی است که برای حل مسأل? تثلیث زاویه عرضه شده است. غیاثالدین جمشید کاشانی (د. 832 ق) در رسال? الوتر و الجیب خود با به کارگیری این روش جیب زاوی? یک درجه را با داشتن جیب زاوی? سه درجه محاسبه کرد. پس از او دیگر ریاضیدانان مانند قاضیزاده رومی (د. حدود 840 ق) رسالههایی بر مبنای این رسال? کاشانی تألیف کردند. میرزا ابوتراب نطنزی (د. 1262ق) ریاضیدان عصر قاجار نیز، در اثرش به نام رساله در معرفت وتر ثلث قوس معلومة الوتر به این مسأله پرداخته است. روش او اساساً هندسی است و از لحاظ ریاضی با روش جبری جمشید کاشانی همارز است. در این مقاله با ذکر پیشینهای از مسأل? تثلیث، این رساله بررسی خواهد شد.https://jihs.ut.ac.ir/article_23044_7764608b95a01b8ae7bcc273832d2880.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05737120090823Acquaintance and Knowledge of Muslim Scientists with the Animal “Qeys?ar”دانستههای دانشمندان مسلمان در بار? بیماری قِیصَر در حیوانات313823045FAجلالشایقاستادیار گروه دامپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبسترپیمانمیکائیلیاستادیار گروه فارماکولوژی دانشگاه علوم پزشکی ارومیهعلیمحمدعینیعضو گروه دامپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبسترJournal Article19700101In the veterinary texts of the Islamic period, we frequently encounter the word Qeys?ar, which is an animal disease and specially has been well described in horses. It is characterized by muscular contractions, the retraction of the third eyelid, dysphasia and other symptoms that have been mentioned in the veterinary literature of Islamic period manuscripts. Considering these symptoms and some evident similarities, we have tried in this study to compare Qeys?ar with Tetanus. Our methods are etymological and historical studies of these three words (Qeys?ar, Koz?z and Tetanus), in classical Arabic, Persian and also western (Roman and Greek) sources. According our knowledge, this is the first scientific study of Qeys?ar in the view point of pathology and etimology of this disease.در متنهای دامپزشکی دور? اسلامی بارها به نام قیصر در زمر? بیماریهای دامی برمیخوریم که به ویژه در اسب به خوبی توصیف شده است. اشاره به انقباضات عضلانی، بیرون زدگی پلک سوم، اختلال در بلع و علایم دیگر از موارد مهم مورد اشاره در متنهای مذکور هستند که این احتمال مترادف بودن واژ? قیصر با کزاز دامی و به ویژه اسبی را قوت میبخشد. در این مقاله به بررسی دو مفهوم کزاز و مترادفهای قیصر از دو دیدگاه ریشهشناسی و مفهومشناسی تاریخی و همچنین بررسی علمی آسیبشناختی بیماری قیصر پرداختهایم.https://jihs.ut.ac.ir/article_23045_8bdd32c316580a882f5504963e451bf8.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05737120090823Qut?b al-D?n Sh?r?z?’s Planetary Theory in Ikhty?r?t Muz?affar?مدل سیارهای قطبالدین شیرازی در اختیارات مظفری395423046FAامیرمحمدگمینیدانشجوی دکتری مطالعات علم؛ مؤسسه حکمت و فلسفه ایرانJournal Article19700101The main problem of Ptolemaic model of the superior planets was related to the “equant point”. It is a geometrical point with respect to which the motion of the deferent sphere is uniform. But it cannot be acceptable on the basis of Aristotle's philosophy on the motions of celestial spheres. Astronomers of Maragha School devised some new models to avoid this problem, while they were in accordance with Ptolemy's observations. Qut?b al-D?n Sh?r?z? (d. 1311) has provided his own model for superior planets in his works: Nih?yat al-idr?k f? dir?yat al-afl?k and al-Tuh?fa al-Sh?h?yya in Arabic, and Ikhti?r?t-i Muz?affar? in Persian. His model in Ikhti?r?t has not been studied yet and it is different from the one introduced by Saliba (1979) and Kennedy (1966). Here, I introduce Qut?b al-D?n's model for superior planets provided in eighth chapter of the second book of Ikhti?r?t-i Muz?affar?. I also discuss a conflict between observations and the theory which this model involves.قطبالدین شیرازی از منجمان صاحب نظریه در حوز? مدلهای غیر بطلمیوسی است. بعد از آن که مدل سیارهای قطبالدین برای سیارات خارجی، با مطالعاتی در دو کتاب نهایة الإدراک فی درایة الأفلاک و التحفة الشاهیة معرفی شد، مورخان علم متوجه شدند که این مدل در واقع از آنِ منجم دیگر مکتب مراغه، مؤیدالدین عُرضی، است. بنا بر این، مدل سیارهای قطبالدین برای سیارات خارجی تا به امروز ناشناخته مانده بود. مدل سیارهای قطبالدین برای سیارات خارجی، در کتاب اختیارات مظفری با وضوح بیشتری عرضه شده، که در این مقاله معرفی میشود. البته این مدل بر خلاف دیگر مدلهای غیربطلمیوسی مکتب مراغه، دارای اشکالات رصدی است، چرا که در این مدل، مرکز تدویر در فاصل? نسبتاً زیادی از مرکز تدویر بطلمیوس در نظر گرفته میشود و در نتیجه فاصل? مشاهدات رصدی و مقادیر محاسبه شده قابل چشمپوشی نیست.https://jihs.ut.ac.ir/article_23046_c35ab4acc917005f99d4057f0f8fb0e0.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05737120090823A Persian Treatise on Astrolabe Ascribed to ‘Abd al-Rah?m?n al-S??f?رساله فارسی اسطرلاب منسوب به عبدالرحمان صوفی5510223047FAسجادنیکفهم خوبروانکارشناس ارشد تاریخ علم (نجوم دور? اسلامی)پویانشهیدیدانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ علم (نجوم دور? اسلامی)
پژوهشکد? تاریخ علم، دانشگاه تهرانJournal Article19700101Abd al-Rah?m?n al-S??f? is a well-known astronomer who has some works in astronomy, mathematics and alchemy. The importance of his S?uwar al-Kaw?kib (book about the constellations) caused that researchers don’t practice his other works. Four treatises on astrolabe are ascribed to al-S??f?, any one of them is in Persian. Attribution of the three Arabic treatises among these four to him is certain. In this article, besides providing a critical edition of the Persian text, its contents are compared with the Arabic versions.عبدالرحمان صوفی منجم شناخته شدهای است که آثاری در زمین? نجوم، ریاضیات و کیمیا دارد. اهمیت کتاب صورالکواکباش سبب شده است که به دیگر آثار او کمتر پرداخته شود. چهار رساله در اسطرلاب به صوفی منسوب است که یکی از آنها به فارسی است. از میان این چهار رساله انتساب سه رسال? عربی به او قطعی است. در این مقاله ضمن ویرایش متن رسال? فارسی، مطالب آن با معادلهایش در رسالههای عربی مقایسه شده است.https://jihs.ut.ac.ir/article_23047_5be1d2ff22461d02aebe8efd5e8b5902.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05737120090823Ibn Far?gh?n’s Djaw?mi‘ al-‘ul?mجوامع العلوم اثر ابنفریغون10311223048FAهوشنگاعلمبنیاد دائرة المعارف اسلامیJournal Article19700101Ibn Far?gh?n’s Djaw?mi‘ al-‘ul?m
Hooshang A‘lam
Ibn Far?gh?n’s Djaw?mi‘ al-‘ul?m
Hooshang A‘lam
This is an unpublished work by the late Dr. Hooshang A‘lam on Ibn Far?gh?n’s Djaw?mi‘ al-‘ul?m. The work has been written in French and translated into Persian by Mrs. Negar Naderi. The scan copy of Dr. A’lam’s handwriting is provided at the end of the article.
This is an unpublished work by the late Dr. Hooshang A‘lam on Ibn Far?gh?n’s Djaw?mi‘ al-‘ul?m. The work has been written in French and translated into Persian by Mrs. Negar Naderi. The scan copy of Dr. A’lam’s handwriting is provided at the end of the article.نوشت? منتشر نشدهای که از مرحوم هوشنگ اعلم به زبان فرانسه بر جای مانده و خانم نگار نادری آن را به فارسی برگردانده است. تصویر دستنوشت? به جا مانده از هوشنگ اعلم در پایان این مقاله پیوست شده است.
تمام آنچه در باب این مؤلف، شعیا بن فریغون میدانیم، این است که شاگرد ابوزید احمد بن سهل بلخی، دانشمند و جغرافیدان ایرانیِ در گذشته به سال 322ق/934م، بوده است، که در نتیجه رونقش در نیم? نخست سد? چهارم هجری بوده است، و این که او جوامع العلوم را برای امیر ابوعلی احمد بن محمد بن مظفر، حاکم جوزجان تألیف کرده است.https://jihs.ut.ac.ir/article_23048_c4d64a3a3318e69299a1bc9ab62cd61d.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05737120090823تقویمهای عربی و ایرانی عرضه شده توسط آنانیا شیراکاتسیPersian and Arabic Calendars as Presented by Anania Shirkatsi11723049FAGrigorBroutianViktor Ambartsumian Museum of National Academy of Sciences of ArmeniaJournal Article19700101در این مقاله برآنیم تا تقویمهای ایرانی و عربی را که آنانیا شیراکاتسی، دانشمند سد? هفتم میلادی ارمنستان، در آثار خود آورده است، بررسی کنیم. تقویمهای مسیحیان عرب و ایرانی که در کارهای آنانیا به آنها اشاره شده است بر اساس تقویم یولیانی، 365 روز و ربع روز به ازای هر سال هستند. او با استفاده از تقویمهای ایرانی و عربی، تغییراتی را که مسیحیان ساکن در سرزمینهای ایرانی و عربی در تقویم یولیانی داده بودند بیان کرده است. این تقویمها با آنچه معمولاً به عنوان تقویم عربی (اسلامی) یا ایرانی شناخته میشوند، بسیار متفاوتند.Here is an attempt to present the ideas concerning the Medieval Persian and Arabic calendars as offered in the works of the 7th century A.D. Armenian scientist Anania Shirakatsi. The calendars of Christian Persians and Arabs, as explained in Anania’s work, are of the Julian type, with 365.25 days per year. By Persian and Arabic Calendars, he means variants of the Julian calendar used by groups of Christians living in the Persian and Arabic lands. These calendars had a structure very different from what is generally known as Arabic or Islamic and the traditional Persian calendar.https://jihs.ut.ac.ir/article_23049_08a20b3ed6f90854aef83501d8a3c3a1.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ علم1735-05737120090823تاریخ و منشأ تقویم «چینی» در زیج ایلخانیHistory and Provenance of the “Chinese” Calendar in the Z?j-i ?lkh?n?194423050FAYoichiIsahayaDoctoral Student at the University of Tokyo, research fellow at the Japan Society for the Promotion of Science, and visiting fellow at the Institute for the History of Science, University of TehranJournal Article19700101این مقاله به «تقویم چینی» که در زیج ایلخانی از آن یاد شده است، خواهد پرداخت. در تحقیقهای پیشین برخی مشخصههای این تقویم به «اویغورها» نسبت داده شده و در اینجا من نشان میدهم که این تقویم ربطی به اویغورها ندارد. این تقویم چینی را یک تائویست به نام فو منگشی که به همراه هولاکو به ایران رفته بود، و نصیرالدین طوسی در زیج ایلخانی از او یاد کرده، به ایران برده است. بعداً هم به عنوان تنها تقویم مورد استفاد? مغولها و اویغورها، در زیج محیالدین مغربی آمده است. محیالدین مغربی عنوان «تقویم چینی» را به «تقویم چینی- اویغور» مبدل کرد و این در زیجهای بعدی نیز تکرار شد، از این رو محققان امروز آن را تقویم اویغوری مینامند. هر چند اطلاق عنوان اویغوری برای این تقویم در آثار بعدی، مشخصههای اصلی آن را تغییر نداد اما تغییراتی در کاربرد آن به وجود آورد.This article sheds light upon a “Chinese” calendar described in the Z?j-i ?lkh?n?. In previous studies, some characteristics of the calendar were ascribed to the “Uighurs” However, I will show that it was not originally associated with the Uighur. This “Chinese” calendar was brought to Iran by the Chinese Taoist Fu Mengchi who accompanied his ruler Hülegü. Fu Mengchi informed Nas?r al-D?n T?s? of the Chinese calendrical system, which T?s? described in his Z?j-i ?lkh?n?. Soon afterward, the calendar was included in the z?j of Muhy? al-D?n Maghrib?, because it was only used among the Mongol ruling class and their Buddhist servants, who were called Uighur. Muhy? al-D?n labeled the “Chinese” calendar the “Chinese-Uighur” calendar, and this title was repeated in subsequent z?jes. Therefore, modern scholars have regarded the calendar as a product of the Uighurs. However, the title “Uighur” attached to the calendar in later z?jes does not reflect the characteristics of the calendar, but rather the circumstances in which it was utilized.https://jihs.ut.ac.ir/article_23050_b51fbca8b6a8ac3a87f6977056599b74.pdf