دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 17 1 2019 08 23 Cosmology in the Writing of Marvels (ʿAdjāʾib Nāma/ʿAdjāʾib al-Makhlūqāt) جهان‌شناسی در عجایب‌نگاری‌ها 1 35 74002 10.22059/jihs.2019.285949.371497 FA محمدجعفر اشکواری استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه زنجان سید جمال موسوی دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه تهران مسعود صادقی استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه تهران Journal Article 2019 07 22 Cosmology and the question of the ruling order of the universe are the subjects which the scholars of various sciences, including the wonders writings, have been addressing. The main question of this study is that how behaved wonders of creation, in terms of cosmology, and showing the order of the world? In this research, a descriptive - analytic method has been tried to obtain an accurate understanding of cosmology in the writing of marvels, in the first step, the world, cosmology and ʿAdjāʾib literature in Islamic civilization are addressed, then Components and elements of world knowledge in this texts are studied and analyzed.The results of the research show that Cosmology in the wonders of creation (ʿAdjāʾib Nāmah/Makhlūqāt) is a combination of different opinions, but the important thing is the issue of unity of origin, the continuity of the universe of creation and the flow of greatness and power of god (Allāh) in the creatures جهان‌شناسی و مسألۀ نظم حاکم بر جهان از موضوعاتی است که عالِمان علوم مختلف ازجمله عجایب‌نگاران در تمدن اسلامی به آن پرداخته‌اند. پرسش اصلی این پژوهش این است که عجایب‌نگاری‌ها، از حیث جهان‌شناسی و نشان دادن نظم حاکم بر جهان چگونه عمل کرده‌اند؟ در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی تلاش شده است به‌منظور دریافت درک صحیح از جهان‌شناسی در عجایب‌نگاری‌ها، در گام نخست، به جهان، جهان‌شناسی و عجایب‌نگاری در تمدن اسلامی پرداخته و سپس اجزا و عناصر شناخت جهان در این متون بررسی و تحلیل‌ شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که جهان‌شناسی در عجایب‌نگاری‌ها تلفیقی از آراء مختلف است، اما موضوع مهم، مسألۀ وحدت مبدأ هستی، پیوستگی عالم خلقت و جاری بودن عظمت و قدرت باری‌تعالی در مخلوقات است.

https://jihs.ut.ac.ir/article_74002_7f60c3d2fbea0ea86d0505a0900d6b90.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 17 1 2019 08 23 Once agin Jāniwarnāma باز هم جانورنامه 37 90 74003 10.22059/jihs.2019.260019.371455 FA کامران امیرارجمند کتابخانه بخش خاورمیانه دانشگاه مارتین لوتر، هله ویتنبرگ هله، آلمان Journal Article 2018 06 11 Jāniwarnāma, written by Muḥammad Taqī Anṣārī Kāshānī, has been thought to reflect a Darwinian view of natural evolution. In a recent article Erfan Khosravi correctly argues that this attribution is not justifiable. However, he goes further and claims, that Jāniwarnāma does not presents any view of evolution at all. In this article, first the main sources of Jāniwarnāma will be introduced and then by considering its content, it will be argued that in many parts of the book an evolutionary process akin to views of Lamarck and his followers can readily be found کتاب جانورنامه نوشتهٔ محمدتقی انصاری کاشانی تا چندی پیش به عنوان تبیین نظریهٔ تکامل داروین معرفی می‌شده است. اخیراً آقای عرفان خسروی در مقاله‌ای تخصصی این باور را به‌درستی رد کرده ولی معتقد است که هیچ‌گونه برداشت تکامل زیستی از کتاب جانورنامه جایز نیست. در این مقاله مهم‌ترین منابع کتاب جانورنامه معرفی می‌شوند و ضمن بررسی محتوای این کتاب در پرتو کشف‌ها و نظریه‌‌های مطرح شده در تاریخ طبیعی و زیست ‌شناسی سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی استدلال مى‌‌شود، که بر خلاف ادعای خسروی، جانورنامه در بخش بسیار مهم خود که به پیدایش جانداران و تاریخ زیست می‌پردازد، به روند تکاملی جانوران اشاره‌‌های متعدد دارد و می‌‌توان رابطۀ نزدیکی بین مبنای نظری جانورنامه و لامارکیسم دید و نوآوری‌های لامارک و پیروانش را نیز در جانورنامه به‌خوبى مشاهده کرد.

https://jihs.ut.ac.ir/article_74003_4c1ffb6338b2b85bbceeb9b9b66d6aba.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 17 1 2019 08 23 “Falak ʿAlā Tabrīzī” and Three Ancient Educational Texts about Art of Accountancy فلک علاء تبریزی و سه متن آموزشی کهن دانش استیفا 91 115 74004 10.22059/jihs.2019.249309.371431 FA نفیسه ایرانی دانش آموخته دکتری ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، پژوهشگر فرهنگستان زبان و ادب فارسی Journal Article 2018 01 02 ʿAbdullāh ibn ʿAlī ibn Muḥammad Tabrīzī known as “Falak ʿAlā Tabrīzī”, the author of the late 7th and early 8th AH, had three educational books on Letter Writing and Accountancy (Istīfā) named Laṭāʾif Sharafī, Saʿādat-Nāmah and Qānūn al- Saʿādat. These three are of the oldest books on Accountancy (Istīfā) education ever known which unfortunately have not been scientifically and critically published yet. In this article, the biography of the author and the importance of his books in the art of Accountancy (Istīfā) are discussed. As a result, by comparing the books, we find it necessary to refer to all three of them in their critical edition and lexical studies of the terms contained therein. عبداللّه بن علی بن محمد تبریزی مشهور به فلک علاء تبریزی از نویسندگان اواخر قرن هفتم و اوایل قرن هشتم هجری است. وی سه متن آموزشی در صناعت ترسل و استیفا تألیف کرده که با نام‌های قانون‌السعادة، لطایف شرفی و سعادت‌نامه در فهرست نسخه‌های خطی معرفی شده‌اند. یکی از مهم‌ترین دلایل اهمیت این سه اثر قرار گرفتن آنها در شمار کهن‌ترین متون آموزشی استیفای زبان فارسی است که تاکنون شناخته شده‌اند و متأسفانه هیچ چاپ علمی و انتقادی‌ از آنها منتشر نشده است. در این پژوهش کوشش شده است، ضمن ارا‌ئهٔ شرح مستندی از احوال فلک علاء تبریزی، از لابه‌لای آثار او، به تحلیل و بررسی وجوه امتیاز و اهمیتشان در دانش استیفا پرداخته شود. همچنین با مقایسۀ این سه اثر به ضرورت مراجعه به هر سه متن در تصحیح هر یک از آنها و همچنین در پژوهش‌های لغوی پیرامون اصطلاحات مندرج در این آثار پرداخته‌ شده است.

https://jihs.ut.ac.ir/article_74004_c4385c1702ec5352e2b4dd03b8dc73e4.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 17 1 2019 08 23 Reflection of Medical Discourse in Press the Constitutional and First Pahlavi Periodicals بازتاب گفتمان پزشکی در مطبوعات دوره مشروطه و پهلوی اول 117 134 74005 10.22059/jihs.2019.277649.371475 FA فوزیه جوانمردی دانشجو حسین آبادیان استاد گروه تاریخ دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین حجت فلاح توتکار استاد گروه تاریخ دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین عبدالرفیع رحیمی استادیار دانشگاه بین المللی قزوین Journal Article 2019 03 10 Following the constitutional movement of Iran and the establishment of the National Assembly, a model of some of the achievements of Western civilization was of great interest. This modeling in the field of medical sciences, including the use of new drugs, public health and general health promotion, was considered by the Qajar government and educated people. However, the period of the formation of modern medicine in Iran is from 1300/1921 to 1320/1941 years. The modern medicine was reflected in the Iranian press, and medical institutions such as women’s and men’s clinics, public health centers, hospitals and faculty of medicine of the University of Tehran were formed. The present article tries to discuss the historical period with a descriptive-analytical method; the sources of this research are documents, press, memoirs and historical sources. Although there are articles and books on the history of contemporary Iranian medicine, but there is less research to reflect on the health of the country in the publications of this historical period با پیروزی نهضت مشروطۀ ایران و تأسیس مجلس شورای ملی، الگوبرداری از برخی دستاوردهای تمدن غرب شتاب بیشتری گرفت. این الگوبرداری در زمینۀ علوم پزشکی، اعم از استفاده از داروهای جدید، توجه به بهداشت عمومی و ارتقای سلامت عمومی، مورد توجه حکومت قاجار و اقشار تحصیل‌کرده قرار گرفت. با این وصف دورۀ شکل‌گیری طب نوین را در ایران می‌تواند در سال‌های 1300 تا 1320شمسی دانست. در این دوره پزشکی نوین در مطبوعات ایران بازتاب فراوان یافت و نهادهای ذی‌ربط پزشکی، از جمله درمانگاه‌های زنان و مردان، مراکز بهداشت عمومی، بیمارستان‌ها و دانشکدۀ طب دانشگاه تهران شکل گرفتند. مقالۀ حاضر تلاش می‌کند در بارۀ این دورۀ تاریخی بحث کند.

https://jihs.ut.ac.ir/article_74005_1cc9c06470c6f402cbca4565c00be5c5.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 17 1 2019 08 23 Bath, Its Preventive and Therapeutic Approach in Iranian Medicine رویکرد پیشگیرانه و درمانی حمام در طب ایرانی 135 155 74006 10.22059/jihs.2019.283645.371491 FA زهرا حسین هاشمی دانشجوی دکتری گروه تاریخ دانشگاه اصفهان مسعود کثیری استادیار دانشگاه اصفهان اصغر منتظرالقائم استاد گروه تاریخ دانشگاه اصفهان آرمان زرگران استادیار گروه تاریخ پزشکی، دانشکدۀ طب سنتی، دانشگاه علوم پزشکی تهران Journal Article 2019 06 16 Baths have therapeutic functions in Iranian medicine.. This paper, using descriptive-analytical method and using authoritative sources, sought to answer the fundamental question of what therapeutic function of the bathroom was. The findings also suggest that baths have been used in two areas of prevention and treatment of the disease. What this research emphasizes is that the bath and its various methods improve the health of people. Baths are used to treat various illnesses including fever, gynecological diseases, eye diseases, stroke treatment, and so on. A look at the results of this study shows that Iranian physicians believed that the bathroom had a special place in the field of prevention and preservation of the balance of the womb as well as in the field of treatment حمام علاوه بر اینکه مکانی برای نظافت و تطهیر است، با توجه به ظرفیت‌ها و ویژگی‌های خود، کارکردهای درمانی در طب ایرانی دارد. در این نوشته به دنبال آن هستیم که با استفاده از منابع معتبر به این پرسش پاسخ دهیم که حمام چه کارکردهای درمانی داشته است. یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که در تاریخ طب در دو حوزۀ پیشگیری و درمان به حمام توصیه می‌شده است. آنچه این پژوهش بر آن تأکید دارد این است که حمام و انواع روش‌های آن باعث بهبود کیفیت سلامتی افراد می‌شود. حمام برای درمان بیماری‌های مختلف از جمله انواع تب، بیماری‌های زنان، بیماری‌های چشم، درمان سکته و جز آن به کار می‌رفته است. نگاهی به نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که حکمای ایرانی معتقد بودند که حمام هم به منظور پیشگیری و حفظ تعادل مزاج توصیه می‌شده است و هم به عنوان یک روش درمانی تجویز می‌شده است

https://jihs.ut.ac.ir/article_74006_219330f3a561f931f9719019fbfae0c6.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 17 1 2019 08 23 Classification of Gods and Days of the Month in Zoroastrian Calendar دسته‌بندی ایزدان و روزهای ماه در گاه‌شماری زرتشتی 157 185 74007 10.22059/jihs.2019.280683.371478 FA علی صفی پور تهران؛ دانشگاه شهید بهشتی؛ بنیاد ایران شناسی رضا شعبانی ایران. تهران، دانشگاه شهید بهشتی، استاد گروه تاریخ. Journal Article 2019 05 05 In Zoroastrian calendar which is a solar calendar, the days of a month are named after Ahuramazda and the other gods. A question that has often been raised in relation to units of time in ancient Iranian calendar is whether or not days were placed in units less than a thirty- day month, e.g. a unit of time like a week. The days of the month which were called after the gods in the Zoroastrian calendar, were placed in two groups of seven-day and eight-day units. Therefore, it can be assumed that there is a link between these classifications of days in that ancient calendar and the unit of time called week or it might be said that a week as a unit is based on the units in there. We now know that grouping days in weeks or longer/shorter periods of time existed in ancient civilizations. However, the question remains unanswered that whether there is a relationship between the groupings of the names of the gods and the units of time a month was divided into; and if there is such a relationship, what belief led theancient Iranians classify gods in such a manner در گاه‌شماری زرتشتی، که گاه‌شماری‌ای به شیوۀ خورشیدی است، روزهای ماه به نام اهورامزدا و ایزدان نام‌زده شده است. یکی از جستارهایی که همواره در پیوند با سنجه‌های زمانی در گاه‌شماری ایران باستان مطرح است، همانا بودن یا نبودن زمان‌بندی روزها به کمتر از یک ماه سی روزه است؛ یعنی چیزی همانند سنجۀ هفته. در گروه‌بندی که برای نام ایزدان بر روی روزهای ماه در گاه‌شماری زرتشتی گفته شده، وجود روزها در دو دور‌ۀ هفت تایی و دو دورۀ هشت تایی است. از این رو، این گمان پیش می‌آید که این دسته‌بندی، پیوندی با سنجۀ هفته داشته باشد یا بر پایۀ آن شکل گرفته است. می‌دانیم شیوۀ زمان‌بندی روزها به هفته یا کمتر و یا بیشتر از آن، در میان تمدن‌های باستانی بوده است. اکنون این پرسش پیش می‌آید که این گروه‌بندیِ نام ایزدان، چه پیوندی با زمان‌بندی روزهای ماه دارد و اگر پیوندی میان آنها برقرار است، چه باوری سبب پدید آمدن چنین گروه‌بندی ایزدان شده است

https://jihs.ut.ac.ir/article_74007_8b31d8e39b87259736019a03b97c6449.pdf

دانشگاه تهران تاریخ علم 1735-0573 17 1 2019 08 23 ʿAbd al-Raḥmān al-Khāzinī’s Treatise Fī al-Ālāt al-ʿAjība: A short Review معرفی رسالۀ فی الآلات العجیبة اثر عبدالرحمن خازنی 187 214 74008 10.22059/jihs.2019.278618.371476 FA رضا کیانی موحد دانشگاه تهران Journal Article 2019 04 01 The astronomers used instruments from the first century BC to observe heavenly bodies. The most of them were used to determine the angle between the ecliptic and equator circles and to find the moment of the sun’s arrival to the equinoxes. Ptolemy mentions some names of the instruments such as the armillary, dioptra and triquetrum. With the biginning of the attention to astronomy in the Islamic era and the new observations for the examination of Ptolemy’s reports, we have received reports of the construction of the instruments, although most of the essays written by the Muslims related to the construction and application of Astrolabes. ʿAbd al-Raḥmān al-Khāzinī’s (fl. in 6th AH/12th AD century) Fī Ālāt al-ʿAjība is a small treatise in which al-Khāzinī describes the seven usual observation instruments of his era and the methods of their use and computations on the date which are derived from the observations. Currently, there are four manuscripts of this treatise available at the libraries of Majlis (in Iran), Sepahsalar School (in Iran), Manisa (in Turkey), and Istanbul University (in Turkey). In this article, we will give a brief report on this treatise and its surviving versions and the materials described therein منجمان دست کم از سدۀ نخست قبل از میلاد از ابزارهایی برای رصد اجرام آسمانی استفاده می‌کردند. ابزارهای این دوره عمدتاً برای تعیین زاویۀ میان دایرةالبروج و معدل‌النهار و تعیین لحظۀ ورود خورشید به اعتدالین استفاده می‌شدند. بطلمیوس از ابزارهایی مانند ذات الحلق، ذات الثقبتین و ذات الشعبتین نام برده است. در دورۀ اسلامی و ضمن انجام رصدهایی برای تدقیق گزارش‌های بطلمیوس، گزارش‌هایی از ساخت ابزارهای نجومی نو نیز به‌دست ما رسیده است، هرچند که بیشتر رساله‌های نوشته شده توسط مسلمانان مربوط به روش‌های ساخت و به‌کار بردن انواع گوناگون اسطرلاب هستند. رسالۀ فی الآلات العجیبة، اثر عبدالرحمن خازنی، رسالۀ کوچکی است که خازنی در آن به تشریح هفت ابزار رصدی مورد استفاده در زمان خویش پرداخته و روش‌های استفاده از آنها را آورده است و محاسباتی را که باید روی نتایج حاصل از این ابزارها انجام بشود، به صورت مدون و مشروح آورده است. در حال حاضر چهار نسخۀ خطی شناخته شده از این رساله در کتابخانه های مجلس شورای اسلامی، مدرسۀ سپهسالار، مغنیسه و دانشگاه استانبول وجود دارند. مقالۀ پیش رو ضمن معرفی رسالۀ مذکور، محتوای علمی آن را مورد بررسی قرار می‌دهد.

https://jihs.ut.ac.ir/article_74008_3582fe41a499fc8f5db946b3269230cc.pdf