An Introduction to the Treatise al-Ḥātimiyya on Determining the Meridian Line and the Qibla Direction by Mullā Muẓaffar Gunābādī

Document Type : Research/Original/Reqular Article

Author

Department of Physics, Faculty of Science, University of Gonabad, Gonabad, Iran

10.22059/jihs.2026.412513.371896

Abstract

This article introduces and examines the treatise al-Ḥātimiyya by Mullā Muẓaffar Gunābādī. The treatise consists of an introduction and five chapters. In the introduction, the author presents a set of definitions divided into two groups: geometrical definitions and astronomical definitions. In the first chapter, eight methods for determining the meridian line are described. In the subsequent chapters, four general methods for determining the direction of the qibla are presented. In these methods, the author considers differences in the geographical longitude and latitude of locations as well as various observational and measurement conditions, and provides a specific practical procedure for each case. The article also discusses some of the author’s scholarly characteristics on the basis of internal evidence from the treatise.

Keywords

Main Subjects

References

اسفندیاری مهنی، زهرا. (۱۳۹۷). جایگاه منجمان در دوره صفویه. مجله مطالعات ایرانی، سال هفدهم، شماره ۳۴، https://doi.org/10.22103/jis.2018.9107.1647
امیری مندی، مجید. (۱۳۹۷). منجمان گنابادی در دورۀ صفوی. میراث علمی اسلام و ایران، سال هفتم شماره دوم، ص ۹۴-۱۰۲.https://www.noormags.ir/view/fa/creator/765393
باباپور، یوسف‌بیگ؛ موذن، منصور و شادمان، حسین. (۱۳۹۶). دو رساله در معرفت سمت قبله، نشر منشور سمیر،  ص ۱۶ و ۱۷ https://noorlib.ir/book/view/127716
سهیلی خوانساری، احمد (مصحح). (۱۳۱۷)، ذیل تاریخ عالم آرای عباسی. اسکندربیک ترکمان و محمد یوسف مورخ. اسلامیه، تهران. ص ۲۷۶.
صدرایى خویى، علی. (۱۳۹۰). اثری نویافته از ستاره شناس شهیر ملامظفر گنابادی. پیام بهارستان بهار، دوره دوم، سال سوم، شماره 11، ص 677- 698 . http://noo.rs/pMv0K
علیزاده غریب، حسین. علی بن محمد قاسم منجم مظفر گنابادی. پژوهش‌های ایران‌شناسی، جلد بیست و یکم. https://mirasmaktoob.com/?p=4026
قلندری، حنیف. (۱۳۹۰). مرورى بر سنت نگارش آثار هیئت نزد دانشمندان اسلامى. کتاب ماه علوم و فنون، دورة ۲، شماره ۵۱، ص ۸-۲۳.  http://noo.rs/LktLP
گمینی، امیر محمد. (1392). گستره و تنوع آثار هیئت در تمدن اسلامی. تاریخ علم، دورۀ 11، شمارۀ 2، ص 243-۲۹۰. https://jihs.ut.ac.ir/article_57489.html
گنابادی، مظفر بن محمد قاسم. (۱۰۱۹ قمری). استخراج خط نصف‌النهار و قبله، نسخه متنی کتابخانه ملی ایران به شماره ۱/۲۰۹۵، کتابخانه دیجیتال نور https://noorlib.ir/author/21938
گنابادی، مظفر بن محمد قاسم، تنبیهات المنجمین، نسخه کتابخانه و موزه ملی ملک، شمارۀ نسخه 3449 http://malekmuseum.org/multimedia/download/18
گنابادی، مظفر بن محمد قاسم، شرح بیست باب نام در معرفت تقویم تام، نسخه متنی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، کتابخانه دیجیتال نور. https://noorlib.ir/author/21938
منشی، اسکندر. (۱۲۷۶). تاریخ عالم آرای عباسی، دار الطباعة آقا سید مرتضی، تهران، 1۲۷۶، کتابخانه دیجیتال نور،  https://noorlib.ir/book/info/41536
مهمان نواز، محمود. (۱۳۹۹). تأثیرپذیری زمامداری شاه عباس اول صفوی از تنجیم. فصل نامه علمی پژوهش‌نامۀ تاریخ اسلام، سال دهم، جلد اول، شماره سی و هفتم. ص ۸۵-۱۰۵. http://journal.isihistory.ir/article-1-976-en.html
یغمایی، اقبال. (۱۳۷۲). سفرنامه ژان شاردن، نشر توس،  جلد سوم https://noorlib.ir/book/info/3237.
Journal for the History of Science
Volume 24, Issue 1
May 2026
Pages 3-32

Files

Share

How to cite

Statistics