تحلیل الگوی تلفیق و کاربست آن در طراحی و ساخت زیورآلات سیاه‎قلم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2 دانشکده‌ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

3 دانشکده هنرهای صناعی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

10.22059/jihs.2026.408087.371865

چکیده

سیاه‌قلم عنوان شیوه‎ای تزئینی در فلزکاری و ترکیبی از سولفیدهای نقره شامل نقره، گوگرد، مس و سرب است. در پژوهش حاضر نمونه‌های مورد بررسی شامل یک نمونه انگشتر سیاه‎قلم قاجاری است که با شیوه‌های هنری ملیله‌کاری، فیروزه‌کوبی و قلمزنی سبک اصفهان تلفیق شده و اثری نهایی خلق شده است. پرسش‌های پژوهش عبارتند از: 1- شاخص‌های الگوی طراحی و ساخت زیورآلات سیاه‌قلم ایرانی براساس رویکرد تلفیقی هنر کدامند؟ 2- چگونه می‎توان آثار سیاه‏قلم گذشته را ارتقاء داد و با کیفیتی بالاتر و زیباتر تولید کرد؟ نتایج نشان می‌دهد خلاقیت نوآورانه در طراحی و ساخت زیورآلات سیاه‏قلم با مطالعه دقیق و علمی فنون، تکنیک‌ها و ویژگی‌های طراحی نقوش مختلف و شناسایی ظرفیت‎های آن‌ها حاصل می‌شود و به این ترتیب می‏توان به الگوی ترکیب و تلفیقی موفقی در حوزه صنعت دست یافت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Pattern of Combination and its Application in the Design and Manufacture of Niello Ornaments

نویسندگان [English]

  • Sahar Zekavat 1
  • Khashayar Ghazizadeh 2
  • Shahryar Shokrpour 3
1 Faculty of Art, Shahed University, Tehran, Iran
2 Faculty of Art, Shahed University, Tehran,
3 Faculty of Arts craft, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Niello is a decorative method in metalworking and a combination of silver sulfides including silver, sulfur, copper and lead. In the present research, the examined samples include a sample of a Qajar Niello ring, which is combined with the artistic methods of Filigree, Turquoise Inlaying and Isfahan style penmanship, and a final work has been created. The research questions are: 1- What are the indicators of the pattern of designing and making Iranian Niello ornaments based on the combined and integrated approach of art? 2- How can the Niello works of the past be improved and produced with a higher and more beautiful quality? The results show that innovative creativity in the design and manufacture Niello ornaments is achieved by a detailed and scientific study of the techniques and features of designing various motifs and identifying their capacities and in this way, it is possible to achieve a successful combination and integration model in the field of ornaments industry.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Niello ornaments
  • Cultural entrepreneurship
  • composition
  • artistic technology
  • Creativity
  • decorative motifs
     آیین‌نامه فیروزه‌کوبی، استاندارد ملی ایران، 1392
ابنوی، آزیتا. (1390). «بررسی طرح و ساخت زیورآلات در دوره سلجوقی و محدوده متأثر از آن». پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته هنر اسلامی. دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
اعظمی، محمود. جعفری، علیرضا. کریمی، ناهید. (1391). «بررسی تأثیر آموزش مهارت‌های زندگی در افزایش خلاقیت کودکان دبستان»، ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، دوره‌ 2، شماره‌ 3، ص 43- 27.
افروغ، محمد. سعیدی، فاطمه. (1402). «تحلیل ساختاری و روش‌های نوآورانه در طراحی زیورآلات با استفاده از طرح‌ها و نقش‌های قالی فراهان»، رهپویه هنرهای تجسمی، دوره 6، شماره 2، 40- 29.
الینگر، ریچارد. (1381). ساختار رنگ و طراحی. ترجمه: فرهاد گشایش. تهران. عفاف.
باباطاهری، صغری. (1395). «مطالعه‌ تطبیقی نقوش حیوانی در قلم‌زنی‌های دوره‌ صفوی با قلم‌زنی‌های دوره‌ معاصر (پنجاه سال اخیر)». پایان‌نامه‌ کارشناسی ارشد هنر اسلامی، گرایش کتابت و نگارگری، دانشکده‌ هنر، دانشگاه شاهد تهران.
پلندریت، هارولد. ج، ورنر، ا. ی. ا، (1391). حفاظت، نگهداری و مرمت آثار هنری و تاریخی. ترجمه: رسول وطن‌دوست، تهران: دانشگاه هنر تهران.
پوپ، آرتور و اکرمن، فیلیس، (1387)، سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز، ترجمه:‌ نجف ذریابندری و دیگران، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
تاجور، آذر. پورطهماسبی، سیاوش. حسینی، امین. اثنی‌عشری، جلیل. (1387). «بررسی رابطه‌ی خلاقیت و ابعاد چندگانه‌ی هوش گاردنر در دانشجویان دانشگاه تبریز در سال تحصیلی 88- 87 به منظور ارائه‌ی راهکارهای کاربردی»، همایش روانشناسی و کاربرد آن در جامعه، ص 15- 1.
  دوامی، تقی. انعامی، فرزانه. (1395). «مرصع‌کاری؛ هنری فراموش‌شده»، نخستین همایش بین‌المللی هنر و صناعات در فرهنگ و تمدن ایرانی- اسلامی با تأکید بر هنرهای روبه فراموشی.
دهخدا، علی‌اکبر. (1339). لغت‌نامه دهخدا. زیر نظر دکتر محمد معین. تهران: چاپخانه دانشگاه تهران.
ذکاوت، سحر، (1398)، «مقایسه تحلیلی نقوش و نحوه اجرای اسلوب سیاه‌قلم در فلزکاری اقوام مندائی اهواز و ارامنه تبریز در ایران»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد تهران.
ذکاوت، سحر، قاضی‌زاده، خشایار، (1399)، «مطالعه تحلیلی هنر سیاه‌قلم در فلزکاری دورە سلجوقی و کاربست آن در گسترش هنر دورە معاصر»، تاریخ علم، دوره 18، شماره 1، 130- 97.
ذکاوت، سحر، قاضی‌زاده، خشایار، (1399)، «مطالعه تطبیقی نحوه ساخت و اجرای هنر سیاه‌قلم ارامنه تبریز و مینای سیاه صابئین مندایی اهواز»، دانش‌های بومی ایران، سال 6، شماره 13، 486- 453.
ذکاوت، سحر، قاضی‎زاده، خشایار، (1400)، «واکاوی مفهوم و ویژگی‌های خلاقیت در ساختار عودسوز فلزی موزه متروپولیتن (منسوب به جعفربن محمدبن علی)»، هنرهای کاربردی، دوره 1، شماره 4، 19- 5.
ذکاوت، سحر، قاضی‌زاده، خشایار، (1401)، «مطالعه تطبیقی نقوش تزئینی و نحوه اجرای هنر سیاه‌قلم در فلزکاری ارامنه تبریز و صابئین مندایی اهواز»، نگارینه، دوره 9، شماره 23، 26- 5.
ذکاوت، سحر، قاضی‌زاده، خشایار، (1401)، هنر فلزکاری سیاه‌قلم در ایران، یزد: اندیشه کویر.
     رهنما، آذر. (1395). «نگاهی به مفهوم خلاقیت هنری در اندیشه‌ی کانت»، دومین کنگره‌ی بین‌المللی فرهنگ و اندیشه‌دینی.
زارعی فارسانی، احسان. قاسمی اشمفتکی، مریم. (1398). «ترکیب‌بندی در نگارگری ایرانی با تأکید بر مضمون و اصول سنت‌های تصویری». جلوه‌ هنر، سال 11، شماره‌ 2، 42- 21.
زمانی‌زاد، نسرین. گلزار، تامارا. (1396). «بررسی روابط ساختاری ابعاد خلاقیت و سرگردانی ذهنی دانشجویان»، فصل‌نامه‌ روانشناسی تربیتی، سال 8، شماره‌ 2، ص 37- 25.
طباطبائیان، مریم. عباسعلی‌زاده رضاکلائی، ساناز. فیاض، ریما. (1395). «تحلیلی بر تأثیر محیط‌های ساخته‌شده بر خلاقیت کودک (بررسی ویژگی‌های محیطی مؤثر بر خلاقیت کودک در مراکز کودک تهران)»، باغ نظر، سال 13، شماره‌ی 43، ص 36- 17.
عابری‌اصل، سمیه. (1384). «آشنایی با هنر ملیله‌کاری شهر زنجان با تکیه بر طرح‌ها و نقوش». پایان‌نامه کارشناسی. رشته صنایع دستی. دانشگاه غیر انتفاعی سوره تهران.
فرهادی، کاوه، میرزایی، محمدرضا (1396)، «کارآفرینی فتوتی، جستاری پدیدارشناسانه در کارآفرینی بومی»، برنامه‌ریزی رفاه و توسعه‌ اجتماعی، سال 8، شماره‌ 31، 167- 117.
قره‌بگلو، مینو. (1391). «نقش عوامل محیطی در پرورش خلاقیت کودکان»، منظر، شماره‌ 19، ص 90- 86.
لوسی اسمیت، ادوارد، (1380)، فرهنگ اصطلاحات هنری، ترجمه‌: فرهاد گشایش، تهران: عفاف.   
محمدزاده، مهدی. سلاحی، گلناز. (1392). «بررسی موضوعی آرایه‎ها و نقش‌مایه‎ها در اشیای فولادی عصر قاجار»، جلوه هنر، دوره 5، شماره 1، 76- 63.
مخبر دزفولی، عبدالله، جمشیدی، امید، حاجی میررحیمی، سید داوود (2019)، «طراحی مدل توسعه‌ی کارآفرینی در مراکز آموزش کشاورزی و تحلیل استراتژیک وضعیت کارآفرینی (مورد مطالعه: مرکز آموزش عالی امام خمینی (ره))»، رویکردهای پژوهشی کارآفرینانه در کشاورزی، دوره 0، 90- 73.
موسوی بازرگانی، سیدجلال. (1390). کارآفرینی فرهنگی در تهران (بررسی موانع و سیاست‌های مناسب). به سفارش اداره کل مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران. تهران. جامعه و فرهنگ.
 
Maryon, Herbert. (1971). Metal work and Enamelling, a practical treatise and smiths work and their allied crafts, technical attaché, research laboratory, British museum, 1945- 1963, Dover publications, INC. New York.
Ettinghausen, R. Grabar, O. Jenkins- Madina, M. (1983). Islamic Art and Architecture 650- 1250.london, Yale University Press Pelican History of Art.
Jenkins, Marilan. Keene, Manuel. (1983). Islamic jewelry in the Metropolitan museum of art. New york, the metropolitan museum of art.
A.Scott, David. (2002). Copper and bronze in art corrosion. Colorants, conservation.
La Niece. Susan. (1983). "Niello: a historical and technical survey", the antique arts journal. 279- 297.
Lounsbury, Michael and Glynn, Mary Ann (2001). "Cultural entrepreneurship: stories, legitimacy, and the acquisition of resources". strategic management journal, 22: 545-564.
Brewster, David. (1832).The Edinburgh Encyclop Dia. Publisheh by Joseph and Edward Parker.
Van Deutekom, Maria (2009). Cultural entrepreneurship and art education. Fontys hogeschool voor de kunsten.