گذار مفهومی در تاریخ‌نگاری طراحی صنعتی: از تاریخ طراحی به مطالعات تاریخ طراحی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه آموزشی طراحی صنعتی، دانشکده طراحی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.

10.22059/jihs.2026.411280.371880

چکیده

تاریخ‌نگاری طراحی صنعتی در سده بیستم عمدتاً در امتداد سنت تاریخ هنر و معماری تثبیت شده و با اتکا بر روایتی خطی، سبک‌محور و طراح‌محور، تجربه‌های اروپایی را به‌مثابه روایت مسلط و جهان‌شمول بازنمایی کرده است. با این حال، تحولات نظری اواخر قرن بیستم، به‌ویژه گسترش جهانی‌شدن، توسعه فناوری‌های ارتباطی و ورود رویکردهای فرهنگی و پسااستعماری، زمینه بازاندیشی در این چارچوب مسلط را فراهم آورده و ضرورت بازخوانی مبانی تاریخ‌نگاری طراحی را برجسته کرده است. این مقاله با هدف تبیین و تحلیل گذار مفهومی از رویکرد «تاریخ طراحی» (History of Design) به «مطالعات تاریخ طراحی» (Design History) از منظر تاریخ‌نگاری، می‌کوشد ابعاد نظری این جابه‌جایی پارادایمی و پیامدهای آن برای فهم معاصر تاریخ طراحی صنعتی را روشن سازد. پژوهش حاضر کیفی و مبتنی بر مطالعه تطبیقی–تحلیلی ادبیات نظری است. بدین منظور، آثار شاخص مورخان و نظریه‌پردازان طراحی در دو رویکرد یادشده به‌صورت هدفمند انتخاب و از طریق تحلیل مفهومی و مقایسه‌ای بررسی شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد تاریخ‌نگاری معاصر طراحی از روایت توصیفی، خطی و آموزش‌محور فاصله گرفته و به سوی رویکردی تحلیلی، انتقادی و چندصدایی حرکت کرده است. در این چارچوب جدید، طراحی نه صرفاً به‌مثابه محصول نبوغ فردی، بلکه در پیوند با زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی و مفاهیمی چون فرهنگ، قدرت، هویت و مصرف بازتفسیر می‌شود. گذار مفهومی به مطالعات تاریخ طراحی در همنوایی با رویکردهای متأخر تاریخ علم و فناوری، افق‌های تازه‌ای برای خوانش‌های زمینه‌مند و غیرغرب‌محور از تاریخ طراحی صنعتی فراهم می‌کند. این تحول می‌تواند مبنایی نظری برای بازخوانی تجربه‌های بومی و تقویت خرده‌روایت‌های طراحی، از جمله در زمینه طراحی صنعتی ایران، فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Conceptual Shift in Historiography of Industrial Design: From History of Design to Design History

نویسنده [English]

  • Meysam Khodashenas
Department of Industrial Design, Faculty of Design, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

Problem Statement: Throughout the twentieth century, industrial design historiography was largely consolidated within the traditions of art and architectural history. Relying on a linear, style-oriented, and designer-centered narrative, this approach positioned European experiences as a dominant and universal account of design history. However, theoretical developments since the late twentieth century—particularly the expansion of globalization, advances in communication technologies, and the entry of cultural and postcolonial perspectives—have prompted critical reconsiderations of this dominant framework and underscored the need to reassess the foundations of design historiography.

Research Objective: This article aims to explicate and analyze the conceptual transition from the “History of Design” approach to “Design History Studies” from a historiographical perspective, and to clarify the theoretical dimensions and implications of this paradigmatic shift for the contemporary understanding of industrial design history.

Methodology: The study adopts a qualitative approach based on a comparative–analytical review of the theoretical literature. Key works by major design historians and theorists representing the two approaches were purposively selected and examined through conceptual and comparative analysis.

Findings: The results indicate that contemporary design historiography has moved away from a descriptive, linear, and pedagogically oriented narrative toward an analytical, critical, and multi-vocal approach. Within this emerging framework, design is interpreted not merely as the outcome of individual genius but in relation to broader socio-cultural contexts and concepts such as culture, power, identity, and consumption.

Conclusion: The conceptual shift toward Design History Studies opens new horizons for contextualized and non-Western readings of industrial design history. This transformation provides a theoretical foundation for reinterpreting local experiences and strengthening design sub-narratives, including those related to Iranian industrial design.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Design Historiography
  • History of Design
  • Design History
  • Comparative Study
  • Industrial Design

مراجع

ایگرس، گ. (1398). تاریخ‌نگاری در قرن بیستم؛ از عینیت علمی تا چالش پسامدرن، ترجمه: محمدابراهیم باسط، تهران: سمت.
بشکرین، ل. (1396). سیر طراحی در گذر زمان: سبک های کلیدی طراحی، تهران: فرهنگسرای میردشتی.
سعید، ا. (1394). شرق شناسی، ترجمه: لطفعلی خنجی، تهران: انتشارات امیر کبیر.
شیپین، ا. (1401). انقلاب علمی، ترجمه: یاسر خوشنویس، تهران:کرگدن.
کوهن، ت. (1390). ساختار انقلاب‌های علمی، ترجمه: سعید زیباکلام، تهران: سمت.
گسیلی، ع. (1386). طراحی صنعتی در قرن بیستم: جنبش‌ها، سبک‌ها و طراحان صنعتی. تهران: دانشگاه هنر تهران.
لاتور، ب. (1402). علم در عمل: چگونه دانشمندان و مهندسان را از درون جامعه دنبال کنیم؟، ترجمه: رحمان شریف‌زاده، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
محمدپور، ا. (1402). ضد روش (زمینه‌های فلسفی و رویه‌های عملی در روش‌شناسی کیفی) (ویراست دوم). تهران: لوگوس.
ملپس، س. (1394). تاریخ‌گرایی، ترجمه: گلناز سرکارفرشی، درآمدی بر نظریه انتقادی، تهران: سمت. (صص111-130).
هاف، ت. (1386). تاریخ مختصر طراحی صنعتی، ترجمه: ندا لنکرانی، تهران: مارلیک.
ویک، پ. (1394). روایت و روایت‌شناسی ترجمه: گلناز سرکارفرشی، درآمدی بر نظریه انتقادی، تهران: سمت. (صص. 36-61).
Appadurai, A. (1996). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization (Vol. 1). U of Minnesota Press.
Balcioǧlu, T., & Emgin, B. (2014). Recent Turkish Design Innovations: A Quest for Identity. Design Issues, 30(2), 97–111. https://doi.org/10.1162/DESI_a_00265
Banham, R. (1980). Theory and design in the first machine age. MIT press.
BIJKER, W. E., & PINCH, T. J. (2014). The Social Construction of Facts and Artifacts. SCHARFF, Robert C.; DUSEK, Val. Philosophy of Technology. Chichester: Wiley Blackwell, 266–277.
Bonsiepe, G. (2010). Design and Democracy. Bedford Press.
Buchanan, R. (1992). Wicked problems in design thinking. Design Issues, 8(2), 5–21.
Buchanan, R. (2001). Design research and the new learning. Design Issues, 17(4), 3–23.
Caffrey, P. (2004). Irish Design 1984-2004. Irish Arts Review, 21(3), 86–89.
Chatterjee, P., & Haskell, F. (2020). Design and Postcolonial Studies. London: Bloomsbury Academic.
Cowan, R. S., Bijker, W. E., Hughes, T. P., & Pinch, T. (1987). The consumption junction: A proposal for research strategies in the sociology of technology. The Social Construction of Technological Systems: New Directions in the Sociology and History of Technology, 253–272.
Dilnot, C. (1984). The State of Design History, Part I: Mapping the Field. Design Issues, 1(1), 213–250.
Droste, M. (2002). Bauhaus, 1919-1933. Taschen.
Fallan, K. (2010). Design History: Understanding Theory and Method. Berg Publisher. http://www.ghbook.ir/index.php?name
Fallan, K., & Lees-Maffei, G. (2016). Designing Worlds: National Design Histories in an Age of Globalization (K. Fallan & Grace Lees-Maffe, Eds.). Berghahn Books.
Filipová, M. (2016). Czech Glass or Bohemian Crystal? The Nationality of Design in the Czech Context. In K. Fallan & G. Lees-Maffe (Eds.), Designing Worlds: National Design Histories in an Age of Globalization (pp. 141–155). Berghahn Books.
Forty, A. (1986). Objects of desire: Design and society since 1750 (1st ed.). Thames & Hudson.
Fry, T. (2011). Design as Politics (1st ed.). Berg Publishers.
Giedion, S. (1955). Mechanization takes command: A contribution to anonymous history (2nd ed.). Oxford University Press. (Original work published 1948)
Gimeno-Martínez, J. (2024). Design History and Culture: Methods and Approaches. Taylor & Francis.
Hall, S. (1997). The spectacle of the other. Representation: Cultural Representations and Signifying Practices, 7, 223–290.
Heskett, J. (1985). Industrial Design. Thames & Hudson.
Heskett, J. (2002). Toothpicks and Logos: Design in Everyday Life (1st ed.). Oxford University Press.
Jenkins, K. (2003). Rethinking History (3rd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203426869
Julier, G. (2014). The culture of design (3rd ed.). Sage.
Kalantidou, E., & Fry, T. (2014). Design in the Borderlands. Routledge.
Kelly, J., & Jamieson, C. (2020). Practice, discourse and experience: The relationship between design history and architectural history. Journal of Design History, 33(1), 1–15.
Kikuchi, Y. (2011). Design histories and design studies in east Asia: Part 1. Journal of Design History, 24(3), 273–282. https://doi.org/10.1093/jdh/epr024
Kikuchi, Y., Lee, Y., & Wong, W. S. (2012). Design Histories and Design Studies in East Asia: Conclusion. Journal of Design History, 25(1), 99–106.
Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to actor-network-theory. Oxford university press.
Lees-Maffei, G., & Fallan, K. (2016). INTRODUCTION: NationalDesigning Worlds: National Design Histories in an Age of Globalization. In K. Fallan & G. Lees-Maffei (Eds.), Designing Worlds: National Design Histories in an Age of Globalization (pp. 3–21). Berghahn Books. https://doi.org/10.4324/9781315481333
Lees-Maffei, G., & Houze, R. (2010). The Design History Reader (1st ed.). Berg.
Lees-Maffei, G., & Houze, R. (2021). Design and Heritage: The Construction of Identity and Belonging. Routledge.
Margolin, V. (1995). Design history or design studies: Subject matter and methods. Design Issues, 11(1), 4–15.
Margolin, V. (2002). The politics of the artificial: Essays on design and design studies. University of Chicago press.
Margolin, V. (2005). A World History of Design and the History of the World. Journal of Design History, 18(3), 235–243. https://doi.org/10.1093/jdh/epi043
Margolin, V. (2009). Design in history. Design Issues, 25(2), 94–105. https://doi.org/10.1162/desi.2009.25.2.94
Mignolo, Walter D. (2011). The Darker Side of Western Modernity: Global Futures, Decolonial Options. Durham: Duke University Press.
Norman, Donald A. (2013). The Design of Everyday Things. Revised and Expanded Edition. New York: Basic Books.
Pevsner, N. (2005). Pioneers of modern design: From William Morris to Walter Gropius. Yale University Press. (Original work published 1936)
Pickstone, J. V. (2001). Ways of knowing: A new history of science, technology, and medicine. University of Chicago Press.
Ramamurthy, A. (2016). Decolonising Design: Visual Culture and Postcolonial Perspectives. London: Routledge.
Walker, J. A., & Attfeild, J. (1989). Design History and the History of Design. Pluto Press. https://doi.org/10.2307/j.ctt18mvngc
Woodham, J. M. (1997). Twentieth-Century Design. Oxford University Press.
Woodham, J. M. (2001). Designing Design History: From Pevsner to Postmodernism. Working Papers in Culture, Discourse and Communication, 20(2), 130–140.
تاریخ علم
دوره 24، شماره 1
شهریور 1405
صفحه 35-64

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار