تاریخ علم

تاریخ علم

ادبیات اسلامی به خطی برگرفته از براهمی: مطالعۀ موردی خط «خواجه سندی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه تورنتو، کانادا
2 موسسه مطالعات اسلامی، دانشگاه مک گیل، کانادا (همکار در ترجمه)
10.22059/jihs.2026.420899.371928
چکیده
مارشال هاجسون، محقق برجستۀ مطالعات اسلامی، «تعصب... عرب‌گرایانه»ای را که دامنگیر این حوزه شده، تقبیح کرده است. دانشنامهٔ دائرةالمعارف اسلام به این قصور اعتراف کرده و در چاپ سوم خود وعدهٔ رویکردی گسترده‌تر داده است. بااینحال، طبق این پژوهش، هنوز کارهای زیادی باقیست.

این مقاله به بررسی خط خواجه سندی می‌پردازد؛ خط مهمی که مشتق‌شده از براهمی است و برای ثبت ادبیات اسلامی و دیگر متون دینی به زبانهای مختلف، هم آسیای جنوبی و هم خاورمیانه، بکار رفته است. این نسخ خطی، افزون بر ادبیات اسماعیلی آسیای جنوبی، دربرگیرندۀ ابیات برجسته‌ترین شعرای عارف سند، یعنی شاه عبداللطیف و سچل سرمست، قسمت‌هایی از آثار شعرای مشهور بَهکتی و سَنت مانند کبیر، میرابایی، نانک، رویداس و نَرْسِنْه مهتا، گزیده‌های مثنوی جلال‌الدین بلخی هم به زبان اصلی فارسی و هم در ترجمهٔ سندی، و غزلیات امیرخسرو و سعدی هستند.

این مقاله بر سه مسئلۀ اصلی تمرکز دارد: اینکه چگونه نام اصلی خط با یک نوواژهٔ شرق‌شناسانه جایگزین شد، شواهد مربوط به وجود نسخ خطی خواجه سندی با قدمت قابل توجه، و اینکه چگونه در دوران مدرن روایتی درباب منشأ این خط ابداع شد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Muslim Literature in a Brahmī-Derived Script: The Case of Khwājah Sindhi

نویسندگان English

Shafique Nizarali Virani 1
Seddigheh Kardan 2
1 University of Toronto, Canada
2 Institute of Islamic Studies, McGill University, Canada (Translation Assistant)
چکیده English

Marshall Hodgson, one of the foremost scholars of Islamic Studies, decried the “Arabistic…bias” that plagued the field. The venerable Encyclopaedia of Islam acknowledged this failing, and its third edition promised a broader treatment. However, as this study demonstrates, there is yet much work to do. The article examines Khwājah Sindhi, a significant Brāhmī-derived script used to record Muslim and other religious literature in a variety of languages, both South Asian as well as Middle Eastern. Besides South Asian Ismaili literature, the manuscripts preserve verses of the most illustrious mystic poets of Sindh, Shāh ʿAbd al-Laṭīf and Sachal Sarmast; passages from the works of renowned bhaktī and sant poets such as Kabīr, Mīrābāī, Nānak, Ravīdās, and Narsiṃh Mahetā; selections from the Spiritual Couplets (Mathnawī-yi maʿnawī) of Jalāl al-Dīn Rūmī in both the Persian original and in Sindhi translation; and ghazals composed by Amīr Khusraw and Shaykh Saʿdī. The article focuses on three primary problems: how the original name of the script was displaced by an Orientalist neologism, evidence for the existence of Khwājah Sindhi manuscripts of significant antiquity, and how a tradition was invented in modern times regarding the script’s origins.

کلیدواژه‌ها English

Islam
South Asia
Brāhmī
Ismaili
Khwājah Sindhi (Khojkī)
Manuscript Studies
Orientalism
Colonialism

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 26 مهر 1405