کوشش برای ترسیم سیر تحول ساخت رنگدانه‌های نقاشی در ایران و تاریخچۀ مطالعات این عرصه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه آموزشی مرمت آثار تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان

چکیده

در گذشته رنگ‌های نقاشی به صورت آماده از طبیعت استخراج نمی‌شده و شیوۀ ساخت آنها مراحل پیچیده و وقت‌گیری داشته است. آموزش فنون رنگ‌سازی بخشی از آموزش حرفۀ نقاشان ایرانی بوده و رساله‌های آموزشی متعددی به زبان فارسی در این باب، دست‌کم از پایان قرن پنجم هجری به این سو در دست است. همچنین گفتگوهایی با برخی نقاشان معاصر وجود دارد و نیز نتایج آزمایش‌های انجام شده بر روی رنگ‌های تاریخی در مقالاتی منتشر شده است و در آینۀ این منابع سه گانه است که می‌دانیم نقاشان ایران در هر دوره چه طیفی از رنگ‌ها را می‌شناخته و به‌کار می‌برده‌اند و حتی متوجه کاربرد رنگ‌هایی می‌شویم که در دورۀ جدیدتر و در زمان ورود رنگ‌های فرنگی از دست رفته و فراموش شده‌اند. متن حاضر در پی ترسیم شمایی کلی از وضعیت دانش امروز ما از رنگ‌سازی قدیم ایران بر اساس این منابع است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Achieving to an Overview to Historic Development for Artist’s Pigment Production in Iran and its Literature Review

نویسنده [English]

  • Amir-Hossein Karimy
Department of conservation of cultural property, Conservation and Restoration faculty, Art University of Isfahan
چکیده [English]

Artist’s paints were not exploited as ready materials from the natural sources and they were products of complex and time-consuming process of work. Training paint making techniques was a part of training program of apprentices and many Persian treatises on techniques of paint making remains from the end of 11th century onward. These references besides interviews with contemporary traditional artists and the published results of analytical studies on Persian historic artworks made a set of references for us to know about palette of Persian painters in different periods and to know about the losing the historic techniques of pigment production after importing the readymade western art materials. Current article is trying to draw a general scope of our knowledge about historic paint making in Iran basing on these above-mentioned triple references

کلیدواژه‌ها [English]

  • Paint making
  • Persian painting
  • pigments
  • Technical treatises
پورتر، ایو. (1389ش). آداب و فنون نقاشی و کتاب‌آرایی. ترجمۀ زینب رجبی. تهران: فرهنگستان هنر.

ـــــــــــــ . (1379ش). «ترجمۀ فارسی رسالۀ عمدة الکتاب ابن‌بادیس صنهاجی.» ترجمۀ ع. روح‌بخشان. نامۀ بهارستان، دفتر2.

حامدی، محمد حسین. (1386ش). هفت شهر نقش (گفتگوی علی اصغر معصومی با حسین اسلامیان پیرنگارگری ایران). تهران: فرهنگستان هنر.

قلیچ‌خانی، حمیدرضا.(1373ش). رسالاتی در خوشنویسی و هنرهای وابسته. تهران: روزنه.

طاهرزاده بهزاد، حسین. (1387ش). «تدارک مواد نگارگر.» سیر و صور نقاشی ایران. نوشتۀ ارتور اپهام پوپ. ترجمه زیر نظر یعقوب آژند. تهران: انتشارات مولی.

کاووسی، ولی اللّه. (1385ش). نگاهی به نسخه‌ها و طبع‌های گلستان هنر، گلستان هنر، شمارۀ 5، پاییز 1385.

لاری، آ. پ. (1387ش). «رنگیزه و مصالح.» سیر و صور نقاشی ایران. نوشتۀ ارتور اپهام پوپ. ترجمه زیر نظر یعقوب آژند. تهران: انتشارات مولی.

مایل هروی، نجیب. (1372ش). کتاب آرایی در تمدن اسلامی. مشهد: آستان قدس رضوی.

مصورالملکی، حسین. (1338ش). «صنایع کاغذی و مقوایی.» نقش ونگار، شمارۀ ششم.

منشی قمی. قاضی میراحمد بن شرف‌الدین.(1383ش) گلستان هنر. تصحیح احمد سهیلی خوانساری. تهران: منوچهری.

Aloiz, E., Douglas, J. G., & Nagel, A. (2016). “Painted plaster and glazed brick fragments from Achaemenid Pasargadae and Persepolis, Iran.” Heritage Science, 4(1).

Barkeshli, M. (2008). “Historical and Scientific Analysis of Iranian Illuminated Manuscripts and Miniature Paintings”. Contributions to the Symposium on the Care and Conservation of Middle Eastern manuscripts. R. Sloggett (Ed). Centre for Cultural Materials Conservation: The University of Melbourne. pp. 74-88.

Chiari, G., Invernizzi, A. and Bertolotto, G. (1993). “Investigation and restoration of clay fragmentary statues from Old Nisa.” Conferência Internacional Sobre o Estudo e Conservaçao da Arquitectura de Terra (7a). Silves (Portugal), 24 a 29 de Outubro 1993, DGEMN, Lisbon. pp.228-230.

Clarke, M., Townsend, J. and Stijnman, A.(eds.)-(2005). Art of the Past:Sources and Reconstruction. London: Archetype Publications with the participation of ICN Amsterdam.

Eastaugh N., Walsh V., Chaplin T. and Siddall R. (2004). The Pigment Compendium. A Dictionary of Historical Pigments, Elsevier.

Gluck, Jay & Sumi Hiramoto Gluck.(1977). A survey of Persian handicraft. Hanshichi Shashin Insatsu.

Holakooei, P., de Lapérouse, J. F., Rugiadi, M., & Carò, F. (2018). “Early Islamic Pigments at Nishapur, North-Eastern Iran: Studies on the Painted Fragments Preserved at The Metropolitan Museum of Art.” Archaeological and Anthropological Sciences, 10(1), pp. 175-195.

Holakooei, P., & Karimy, A. H. (2015). “Micro-Raman spectroscopy and X-ray Fluorescence Spectrometry on the Characterization of the Persian Pigments Used in the Pre-seventeenth Century Wall Paintings of Masjid-i Jāme of Abarqū, central Iran.” Spectrochimica Acta Part A: Molecular and Biomolecular Spectroscopy, 134, pp. 419-427.

ـــــــــــــ . (2015). “Early Islamic Pigments Used at the Masjid-i Jame of Fahraj, Iran: A Possible Use of Black Plattnerite.” Journal of Archaeological Science, 54, pp. 217-227.

Holakooei, P., Karimy, A.H., Hassanpour, A. and Oudbashi, O. (2016). “Micro-Raman Spectroscopy in the Identification of Wulfenite and Vanadinite in a Sasanian Painted Stucco Fragment of the Ghaleh Guri in Ramavand, western Iran.” Spectrochimica Acta Part A: Molecular and Biomolecular Spectroscopy, 169, pp. 169-174.

Holakooei, P., Karimy, A. H., & Nafisi, G. (2018b). “Lammerite as a Degradation Product of Emerald Green: Scientific Studies on a Rural Persian Wall Painting. Studies in Conservation, 63(7), pp. 391-402.

Karimy, A. H., & Holakooei, P. (2015). “Analytical Studies Leading to the Identification of the Pigments Used in the Pīr-i Hamza Sabzpūsh Tomb in Abarqū, Iran: a Reappraisal.” Periodico di Mineralogia, 84(3A).

Newman, Richard. (1998). “Appendix: Material of a Group of Persian Paintings, Diba.” Layla S., Maryam Ekhtiar, and Basil William Robinson. Royal Persian paintings: the Qajar epoch, 1785-1925. IB Tauris.

Niknejad, Maryam, and Amir-Hossein Karimy. (2019). “Lead White or Lead Whites? Reconsideration of Methods of Sefidāb-i-sorb Production in Iran.” Studies in Conservation 64 (1), pp. 1-9.

Stodulski, L., Farrell, E., & Newman, R. (1984). “Identification of Ancient Persian Pigments from Persepolis and Pasargadae.” Studies in Conservation, 29 (3), pp. 143-154.