روش شناسی ساخت لاجورد در متون علمی کهن ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز

2 تبریز بلوار آزادی چهارراه حکیم نظامی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دانشکده هنرهای کاربردی

چکیده

لاجورد و لازوریت (Na6Ca2Al6Si6O24[(SO4);S;Cl;(OH)]2) از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین سنگ‌های قیمتی و رنگدانه‌های شناخته شده در تاریخ هنر است. از این سنگ علاوه بر ساخت اشیاء زینتی و آیینی در ایران، بین النهرین، مصر و چین، برای رنگ آمیزی و نقاشی در سطوح مختلف استفاده می‌شد. کیفیت خوب فام رنگی، آن را به یکی از رنگ‌های محبوب در جهان مبدل کرده است. از سویی باتوجه به ناخالصی سنگ لاجورد روش‌های گوناگونی برای شستشو و خالص سازی آن بکار می-رفت. همچنین شیوه‌های گوناگونی برای حصول فام لاجورد از مواد دیگر وجود داشته است. در این پژوهش باتوجه به اهمیت این رنگ در هنر ایرانی، به بررسی دستورالعمل‌های شستشو و ساخت لاجورد پرداخته شده است و بدین منظور از روش تحقیق توصیفی – تحلیلی مبتنی بر داده‌های اسنادی استفاده شده است. نتایج نشان داد که تا پیش از قرن هشتم قمری غیر از لاجورد طبیعی، آزوریت و اکسید کبالت را نیز به عنوان نوعی لاجورد محسوب داشته و منابع آنها را به عنوان منابع لاجورد گزارش کرده‌اند. روش شستشوی لاجورد در منابع کانی شناسی و لعاب، طب یا داروشناسی و رنگ‌سازی و هنر متفاوت بوده و رساله-های رنگ‌سازی دستورالعمل گونه دیگری از فام لاجوردی را با استفاده از نیل و یک پرکننده سفید ارائه داده‌اند که به نام لاجورد عملی شناخته می شود. همچنین در رساله‌های جواهرشناسی و لعاب، به شیوه ساخت فام لاجورد با استفاده از اکسید کبالت پرداخته شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Methodology of Lzurite (Lājavard) Making in Ancient Persian Scientific Texts

نویسندگان [English]

  • Ali Nemati-Babaylou 1
  • Alireza Koochakzaei 2
  • Samaneh Zarkhord 2
1 Faculty of Cultural Materials Conservation, Tabriz Islamic Art University
2 , Department of Conservation and Archaeometry, Faculty of Cultural Materials Conservation, Tabriz Islamic Art University
چکیده [English]

Lapis lazuli and lazurite (Na6Ca2Al6Si6O24[(SO4);S;Cl;(OH)]2) are one of the most important and oldest precious stones and pigments known in the history of art. In addition to being used for making ornamental and ritual objects in Iran, Mesopotamia, Egypt, and China, this stone was also used for coloring and painting, producing a color called "lājavardi". The high quality of the color has made it one of the most popular pigments in the world. However, due to the impurity of lapis lazuli stone, various methods were used to wash and purify it. There are also various ways to obtain the "lājavardi" color from other materials. This research investigates the importance of this color in Iranian art, and explores the instructions for washing and producing ultramarine and "lājavardi". The descriptive-analytical research method based on documentary data has been utilized for this purpose. The results indicate that before the 14th century, in addition to natural ultramarine, azurite and cobalt oxide were also considered types of "lājavardi", and their sources were reported as sources of "lājavardi". The method of washing ultramarine differs in the sources of mineralogy and glazing, medicine and pharmacology, colorant making, and art. The treatises on paints have provided instructions for another type of "lājavardi", using indigo and a white filler, known as practical "lājavardi". Furthermore, the treatises on gemology and glazing discuss the method of making "lājavardi" using cobalt oxide.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lazurite
  • Ultramarine
  • lājavardi
  • Traditional Recipes
  • Ancient Scientific Texts