رسالهء عبدالرحمان صوفی دربارهء هندسهء پرگاری

نویسندگان

چکیده

آنچه در پی می آید ویرایشی است از رسالهء عربی عبدالرحمان صوفی (291- 376 ق) منجم و ریاضیدان ایرانی دربارهء ترسیم چندضلعیهای منتظم به کمک خط کش و پرگاری که دهانهء آن ثابت است. عبدالرحمان صوفی این رساله را با عنوان رسالة فی عمل الا شکال المتساویة الاضلاع کلها بفتحة واحدة، به درخواست عضدالدولهء دیلمی (324-372 هـ ق) نگاشته است.
ابوالوفای بوزجانی (328-388 هـ ق) که معاصر صوفی بود نیز درکتاب فی مایحتاج الیه الصا.نع من اعمال الهندسه پیرامون ترسیم شکلهای هندسی به کمک پرگاری با دهانهء ثابت بحث کرده است. این موضوع در أروپای دورهء نوزایی و همچنین در نیمهء دوم قرن هجدهم میلادی دوباره مورد توجه هندسه دانان قرار گرفت که از این میان می توان لئوناردو داوینچی ، جیرولامو کاردانو، نیکولو تارتاگلیا دو لودویکو فراری " را نام برد. ویرایش حاضر بر اساس نسخهء خطی شمارهء 5535 کتابخانهء آستان قدس رضوی فراهم آمده که تاریخ کتابت آن 1286 قمری است. در این ویرایش علأمت/ نشانهء شروع صفحهء جدید در نسخهء خطی است و همانند نسخهء خطی، شمارهء هر باب با حروف ابجد در حاشیه آورده شده است.
افتادگیهای متن داخل قلاب [] افزوده شده است و برای سهولت خواندن متن، آن
را پاراگراف بندی و در حد لزوم نقطه گذاری کرده ایم. نسخهء دیگری از این اثر را سید جلال الدین تهرانی به کتابخانهء آستان قدس رضوی اهدا کرده که جزوی از نسخهءشمارهء12121 با تاریخ کتابت 1308 قمری است و در این ویرایش در موارد لزوم به عنوان نسخهء بدلی از آن استفاده کرده ایم. هر دو نسخه از روی نسخه أی که در رمضان 688 قمری در مراغه کتابت شده رونویسی شده اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

-

چکیده [English]

This is an edition of an Arabic treatise composed by the eminent Iranian astronomer and mathematician ‘Abd al-Rahm?n al-S?f? (d. 376 A.H./986 C.E.), mostly known for his famous book Suwar al kaw?kib (“ The constellations”).
Entitled Ris?la f? ‘amal al-ashk?l aI-mutas?wiyat al-adl?’ Kullah? bi fathat w?hida (“Treatise on the construction of regular polygons by [compasses of] fixed opening”), it was written on the request of the local ruler ‘Adad al-Dawla Deilami. The present edition has been made using two mss. extant in the Holy Shrine library (Mashhad,
IRAN): MS 5535 (copied in 1286 A.H.) and MS 12121 (copied in 1308 A.H.), both copied from a ms. dated 688 A.H. copied in Maragha. The first ms. has been the basis of our work. Addition for reconstruction of the text, including those taken from the second ms. are given in brackets: [ ].

کلیدواژه‌ها [English]

  • -